Tidak semua saman pinjaman pelajaran perlu diterima bulat-bulat dan diakui keabsahan tindakan saman tersebut. Dalam situasi tertentu, saman pinjaman pelajaran boleh dicabar, dirunding, atau sekurang-kurangnya dikawal risikonya. Artikel ini menerangkan kenapa pelajar, pekerja atau peminjam yang kena saman wajar mempertimbangkan untuk melantik peguam, serta kemungkinan asas yang lazim digunakan untuk mencabar atau melembutkan kesan saman.

Saman Pinjaman Pelajaran: Kenapa Ia Tidak Semestinya Jelas dan Straightforward

1. Secara umum, saman pinjaman pelajaran berlaku apabila pemberi pinjaman seperti Universiti atau Institusi yang berkaitan, mendakwa peminjam gagal mematuhi obligasi atau tanggungjawab pembayaran di bawah perjanjian pinjaman.

2. Namun dari sudut undang-undang, saman jenis ini tidak selalunya bersifat “hitam dan putih”. Ia bergantung kepada kandungan, terma dan syarat perjanjian yang ditandatangani, rekod pembayaran, notis yang diberikan, dan cara tuntutan itu difailkan.

3. Kesilapan biasa peminjam ialah menganggap saman pinjaman pelajaran pasti akan kalah. Hakikatnya, terdapat situasi tertentu di mana saman boleh dicabar sepenuhnya atau dikurangkan impaknya.

Bila Saman Pinjaman Pelajaran Boleh Dicabar?

4. Tidak semua kes perlu perbicaraan panjang. Namun, antara kemungkinan asas yang lazim dipertimbangkan oleh peguam ialah seperti berikut.

Isu dokumen dan pematuhan prosedur.
5. Dalam sesetengah kes, terdapat persoalan sama ada notis, penyata akaun, atau dokumen sokongan boleh menyokong tuntutan yang dibuat. Kecacatan dokumentasi atau kegagalan mematuhi prosedur tertentu boleh menjejaskan kekuatan tuntutan.

6. Kadang-kadang terdapat kes-kes dimana perjanjian yang ditandatangani tidak mempunyai terma-terma yang membolehkan tuntutan difailkan.

7. Malah lebih teruk, ada keadaan di mana, tuntutan tidak disokong oleh sebarang perjanjian pinjaman pelajaran.

Isu jumlah tuntutan dan pengiraan.
8. Bukan semua jumlah yang dituntut adalah tepat. Kesilapan pengiraan faedah, penalti, atau bayaran yang tidak dikreditkan boleh membuka ruang untuk mencabar sebahagian tuntutan atau merundingkan semula.

Isu penangguhan, kelulusan atau keadaan khas.
7. Ada peminjam yang pernah memohon penangguhan, penstrukturan semula, atau mempunyai keadaan khas (contohnya kesihatan atau status pekerjaan). Fakta-fakta ini, jika disokong bukti, boleh memberi kesan besar kepada hala kes.

Kenapa Lantikan Peguam Memberi Kelebihan Nyata

8. Peguam bukan sekadar “menjawab saman”. Peranan sebenar peguam ialah menilai risiko, mengenal pasti titik lemah tuntutan, dan menentukan strategi paling selamat—sama ada untuk mencabar, merunding, atau mengehadkan pendedahan kewangan kita.

9. Dalam banyak kes pinjaman pelajaran, keputusan awal yang salah (contohnya gagal memfailkan pembelaan yang betul atau kandungan pembelaan terlalu longgar) boleh mengunci kedudukan kita sehingga sukar dipulihkan. Di sinilah nasihat profesional menjadi kritikal.

10. Lantikan peguam juga menghantar isyarat jelas kepada pihak penuntut bahawa kes ini ditangani secara serius, berfakta, dan berstruktur— faktor yang sering mempengaruhi rundingan dan pendekatan pihak lawan.

Risiko Jika Kita Hadapi Saman Ini Sendiri

11. Risiko paling ketara ialah kehilangan peluang untuk mencabar atau merunding di peringkat awal. Kesilapan prosedur boleh menyebabkan keputusan dibuat tanpa pertimbangan penuh fakta kita.

12. Selain itu, ramai peminjam hanya sedar implikasi sebenar—seperti kos tambahan dan kesan jangka panjang—apabila kes sudah berada di peringkat lanjut. Pada ketika itu, pilihan yang ada menjadi lebih terhad.

Soalan Lazim (FAQ)

Adakah semua saman pinjaman pelajaran boleh dicabar?
Sekiranya terma perjanjian jelas dan tindakan yang dilakukan pemberi pinjaman mengikut syarat dan terma yang sepatutnya maka ianya sukar dicabar. Tetapi banyak kes memerlukan penilaian terma perjanjian dan fakta sebelum menentukan sama ada cabaran atau rundingan wajar dilakukan.

Perlu ke lantik peguam kalau hutang memang wujud?
Walaupun hutang wujud, isu jumlah, prosedur dan remedi masih relevan. Peguam membantu memastikan anda tidak menanggung liabiliti melebihi sepatutnya.

Apa langkah paling selamat bila terima saman pinjaman pelajaran?
Jangan abaikan. Semak dokumen, kumpul bukti, dan dapatkan nasihat peguam sebelum membuat sebarang tindakan atau pengakuan.

_______________________

Menyebarkan fitnah, tuduhan atau cerita tidak benar dalam group WhatsApp, Telegram atau platform seumpamanya boleh menjadi fitnah di sisi undang-undang. Hakikat bahawa ia berlaku dalam “group tertutup” tidak menjadikannya selamat atau kebal. 

Artikel ini menerangkan bagaimana fitnah berlaku dalam group, perbezaannya dengan media sosial terbuka, serta isu penting berkaitan pembuktian pemilik akaun.

Apa Itu Group WhatsApp, Telegram & Platform Seumpamanya?

1. Aplikasi seperti Whatsapp, Telegram dan WeChat, sebagai contoh, adalah aplikasi-aplikasi yang berfungsi sebagai platform komunikasi berkumpulan yang membolehkan mesej dihantar kepada ramai ahli secara serentak.

2. Group atau kumpulan-kumpulan ini lazimnya bersifat separa tertutup — hanya ahli yang dimasukkan sahaja boleh membaca kandungan perbualan. Fungsi asalnya adalah untuk komunikasi kerja, keluarga, komuniti atau organisasi.

3. Namun dari sudut undang-undang, mesej bertulis, suara, imej atau video dalam group atau kumpulan-kumpulan tetap merupakan satu bentuk penerbitan jika ia boleh dibaca oleh pihak lain selain penulis asal.

Bagaimana Fitnah Boleh Tersebar Dalam Group?

4. Fitnah dalam group biasanya bermula dalam bentuk “forwarded message”, tangkapan skrin, atau cerita lisan yang ditulis semula tanpa pengesahan.

5. Ramai beranggapan bahawa berkongsi sesuatu dalam group yang kecil adalah selamat kerana ia bukan untuk tontonan umum. Ini adalah salah faham yang serius.

6. Apabila mesej itu mencemarkan reputasi seseorang dan dibaca oleh ahli-ahli group yang lain, maka elemen penyebaran kepada pihak ketiga di dalam undang-undang fitnah atau saman malu telah pun wujud.

Perbezaan Fitnah Dalam Group vs Media Sosial Terbuka

7. Di media sosial terbuka seperti Facebook, Tiktok atau Threads, kandunganya lazimnya dipaparkan kepada umum dan risiko fitnah adalah lebih jelas kerana capaian umumnya yang sangat luas dan tanpa had.

8. Dalam senario group WhatsApp atau Telegram, walaupun skop penerbitannya lebih kecil, tetapi ini tidak menafikan liabiliti. Mahkamah akan menilai sama ada kenyataan itu sampai kepada pihak ketiga yang boleh membentuk pandangan dan persepsi negatif terhadap mangsa.

9. Bezanya, dalam group, isu pembuktian sering tertumpu kepada: jumlah ahli group, siapa ahli group, identiti atau kawalan pemilik akaun yang menghantar mesej, serta sejauh dan selama mana mesej itu kekal dan tersebar.

Elemen Fitnah & Isu Pembuktian Pemilik Akaun

10. Untuk membuktikan fitnah, pihak yang menuntut perlu menunjukkan bahawa kenyataan tersebut bersifat memfitnah, merujuk kepada dirinya, dan telah diterbitkan kepada pihak ketiga.

11. Dalam kes group WhatsApp, Telegram dan yang seumpamanya, isu kritikal adalah pembuktian bahawa akaun tersebut dimiliki atau dikawal oleh orang yang ingin disaman.

12. Ini biasanya melibatkan bukti seperti nombor telefon, tangkapan skrin profil, sejarah perbualan, pengesahan ahli group, serta keterangan saksi yang mengenali pemilik akaun tersebut.

13. Oleh itu, adalah persediaan penting untuk mangsa fitnah menyediakan tangkapan-tangkapan skrin yang berkenaan untuk rujukan peguam dan Mahkamah.

Bila Tindakan Undang-Undang Wajar Dipertimbangkan?

14. Tindakan undang-undang wajar dipertimbangkan apabila fitnah tersebut memberi kesan nyata kepada reputasi, kerjaya, perniagaan atau hubungan peribadi mangsa.

15. Lebih awal bukti dikumpulkan, maka lebih tinggi kebarangkalian untuk membina kes yang kukuh dan mengelakkan kehilangan bahan bukti digital.

16. Apatah lagi bahan bukti digital amat mudah untuk dihapuskan. Maka tindakan awal untuk pengumpulan bukti adalah amat amat penting.

Soalan Lazim (FAQ)

_______________________

Hutang yang melebihi enam tahun lazimnya tidak boleh dituntut di Mahkamah kerana had masa. Namun, jika penghutang membuat pengesahan hutang secara bertulis atau digital, undang-undang membenarkan satu pembaharuan kausa tindakan atau “fresh accrual of cause of action”, sekali gus menghidupkan semula hak tuntutan pemiutang.

Rencana ini menerangkan konsep hutang lapuk, prinsip had masa, serta bagaimana pengesahan hutang melalui mesej seperti SMS atau WhatsApp boleh memberi kesan undang-undang yang serius.

Hutang lapuk dan Seksyen 6 Akta Had Masa 1953

Di bawah undang-undang Malaysia, tuntutan hutang tertakluk kepada had masa. Prinsip ini bertujuan memberi kepastian undang-undang dan mengelakkan tuntutan lama dibangkitkan tanpa batas.

Seksyen 6 Akta Had Masa 1953 memperuntukkan seperti berikut:

“6. Except as hereinafter provided, the following actions shall not be brought after the expiration of six years from the date on which the cause of action accrued, that is to say: (a) actions founded on a contract…”

Ini bermaksud, secara umum, tuntutan berasaskan kontrak termasuk hutang mesti difailkan dalam tempoh enam tahun dari tarikh punca tindakan timbul.

Apakah maksud pembaharuan kausa tindakan atau fresh accrual of cause of action?

Pembaharuan Kausa tindakan atau fresh accrual of cause of action merujuk kepada keadaan di mana hak tuntutan yang telah  luput, dihidupkan semula oleh peristiwa undang-undang atau tindakan tertentu.

Dalam konteks hutang, peristiwa atau tindakan tertentu tersebut biasanya berlaku apabila penghutang mengesahkan kewujudan hutang atau membuat bayaran sebahagian terhadap hutang tersebut.

Apabila pembaharuan kausa tindakan berlaku, tempoh had masa akan dikira semula bermula dari tarikh pengesahan atau bayaran terakhir tersebut.

Seksyen 26 dan 27 Akta Had Masa 1953: pengesahan hutang?

Prinsip pengesahan hutang diperuntukkan secara jelas dalam Akta Had Masa 1953. Seksyen 26(2) yang menyatakan:

“Where any right of action has accrued to recover any debt… and the person liable therefor acknowledges the claim or makes any payment in respect thereof, the right shall be deemed to have accrued on and not before the date of the acknowledgment or the last payment.”

Seksyen 27(1) pula menetapkan syarat formal bagi pengesahan tersebut:

“Every such acknowledgment… shall be in writing and signed by the person making the acknowledgment.”

Gabungan kedua-dua seksyen ini bermaksud pengesahan hutang boleh mencipta tarikh kausa atau punca tindakan yang baharu, tertakluk kepada syarat-syarat yang tertentu.

Pemahaman lama tentang pengesahan hutang

Pada awalnya, pengesahan hutang difahami sebagai satu dokumen bertulis yang ditandatangani secara fizikal oleh penghutang, seperti surat atau perjanjian.

Pendekatan ini berasaskan tafsiran literal bahawa “bertulis” dan “ditandatangani” memerlukan dokumen fizikal dengan tandatangan tangan.

Mesej digital (SMS/Whatsapp/DM) sebagai pengesahan

Mahkamah Persekutuan dalam Yam Kong Seng & Anor v Yee Weng Kai mengesahkan bahawa mesej SMS boleh memenuhi keperluan “bertulis” dan “ditandatangani”.

Mahkamah mengambil pendekatan purposif dan realistik, selari dengan Akta Tafsiran 1948 dan 1967 serta Akta Perdagangan Elektronik 2006.

Mesej digital yang boleh diakses, difahami, dan disimpan untuk rujukan kemudian adalah boleh dianggap sebagai “in writing” dan Identiti pengirim sebagai pemilik akaun SMS atau whatsapp tersebut pula boleh memenuhi keperluan “signature”.

Syarat pengesahan hutang diterima Mahkamah

Pertama, mesej atau komunikasi mesti menunjukkan niat jelas untuk mengakui kewujudan hutang, sama ada secara langsung atau implikasi yang munasabah.

Kedua, komunikasi tersebut mesti dapat dikenal pasti sebagai datang daripada penghutang, sama ada melalui nombor telefon, akaun WhatsApp, atau pengakuan pihak itu sendiri.

Ketiga, kandungan mesej tidak boleh samar atau bercanggah sehingga menimbulkan keraguan tentang maksud sebenar pengesahan tersebut.

Contoh pengesahan hutang

Sebagai contoh, seorang penghutang menghantar mesej WhatsApp menyatakan, “Saya akui masih berhutang RM80,000 dan akan cuba bayar sedikit demi sedikit.” Mesej ini boleh dianggap sebagai pengesahan hutang.

Dalam keadaan tersebut, walaupun hutang asal telah melebihi enam tahun, mesej itu boleh mewujudkan fresh accrual of cause of action bermula dari tarikh mesej dihantar.

Soalan Lazim (FAQ)

_______________________

Pinjaman persahabatan atau friendly loan tidak boleh dikenakan faedah kerana sebarang pinjaman berfaedah tanpa lesen boleh menjadikan perjanjian hutang atau tuntutan hutang tidak boleh dikuatkuasakan di Mahkamah. 

Akta Pemberi Pinjam Wang 1951 hanya membenarkan pinjaman berfaedah oleh pemberi pinjam wang berlesen. Tanpa lesen, pemiutang berisiko kehilangan hak tuntutan.

Ramai pemiutang beranggapan bahawa selagi hutang dan faedah itu dipersetujui di antara pemberi hutang dan penerima hutang, maka mereka boleh mengenakan faedah. Namun dari sudut undang-undang Malaysia, anggapan ini berbahaya dan sering membawa kepada kegagalan tuntutan.

Artikel ini menjelaskan mengapa friendly loan tidak boleh dikenakan faedah, bagaimana Akta Pemberi Pinjam Wang 1951 berfungsi, dan apakah risiko sebenar kepada pemiutang yang memberi pinjam wang tanpa lesen.

Asas undang-undang larangan faedah

Hutang Friendly loan dibenarkan kerana ia tidak bersifat komersial dan tidak bertujuan menjana keuntungan. Sebaik sahaja faedah dikenakan, sifat pinjaman tersebut berubah secara undang-undang.

Undang-undang Malaysia membezakan antara bantuan kewangan berasaskan kepercayaan atau persahabatan (friendly loan) dengan perniagaan pemberi pinjam wang (moneylending business). Perbezaan ini penting kerana ia menentukan sama ada lesen diperlukan.

Jika faedah dikenakan, pemberi pinjam boleh dianggap menjalankan aktiviti moneylending. Aktiviti ini hanya sah jika dilakukan oleh pemberi pinjam wang berlesen.

Seksyen 15 Akta Pemberi Pinjam Wang 1951

Seksyen 15 Akta Pemberi Pinjam Wang 1951 memperuntukkan seperti berikut:

“Contract by unlicensed moneylender unenforceable

15. No moneylending agreement in respect of money lent after the coming into force of this Act by an unlicensed moneylender shall be enforceable.”

Peruntukan ini jelas. Jika seseorang memberi pinjam wang sebagai pemberi pinjam wang tanpa lesen, perjanjian pinjaman tersebut tidak boleh dikuatkuasakan di Mahkamah.

Mahkamah tidak akan membantu menguatkuasakan perjanjian yang melanggar Akta. Ini termasuk tuntutan untuk mendapatkan semula wang pokok atau faedah.

Maksud “interest” di bawah Undang-Undang

Akta mentakrifkan “interest” atau faedah secara luas. Seksyen 2 Akta Pemberi Pinjam Wang 1951 memperuntukkan:

“interest’ does not include any sum lawfully charged in accordance with this Act by a moneylender for or on account of stamp duties, fees payable by law and legal costs but, save as aforesaid, includes any amount by whatsoever name called in excess of the principal paid or payable to a moneylender in consideration of or otherwise in respect of a loan.”

Definisi ini bermaksud faedah bukan sekadar kadar peratus. Apa-apa bayaran lebihan melebihi jumlah hutang pokok atau prinsipal, walau dinamakan apa sekalipun, boleh dianggap sebagai interest.

Caj pentadbiran, bayaran perkhidmatan, atau pulangan “goodwill” juga boleh jatuh dalam definisi interest jika ia memberi lebihan atau keuntungan kepada pemiutang.

Apa maksud perjanjian menjadi tidak boleh dikuatkuasakan (unenforceable)?

Sebagai contoh, seorang individu memberi pinjam wang sebanyak RM50,000 kepada pihak lain dan mensyaratkan bayaran balik RM60,000 dalam tempoh enam bulan. 

Walaupun perjanjian tersebut dipersetujui secara bertulis, lebihan RM10,000 itu boleh ditafsirkan sebagai faedah di bawah Akta Pemberi Pinjam Wang 1951.

Jika pemberi pinjam tersebut tidak mempunyai lesen pemberi pinjam wang, Mahkamah boleh memutuskan bahawa perjanjian pinjaman itu tidak boleh dikuatkuasakan. 

Akibatnya, pemiutang tidak boleh menggunakan proses Mahkamah untuk menuntut bayaran balik, dan penghutang boleh mencabar tuntutan tersebut berdasarkan Akta.

Apabila perjanjian pinjaman menjadi tidak boleh dikuatkuasakan selaras dengan peruntukan S.15 Akta Pemberi Pinjam Wang 1951, pemiutang tidak boleh menggunakan Mahkamah untuk menuntut bayaran balik hutang tersebut.

Ini bermakna saman untuk tuntutan hutang boleh ditolak, digugurkan, atau dipertahankan dengan jayanya oleh penghutang menggunakan Akta.

Dalam istilah praktikal, pemiutang mungkin telah menyerahkan wang, tetapi kehilangan remedi undang-undang untuk mendapatkannya kembali melalui proses Mahkamah.

Bagaimana penghutang boleh mencabar tuntutan

Sekiranya pemberi hutang memfailkan saman terhadap Penghutang berasaskan perjanjian hutang yang mengenakan faedah, Penghutang berhak mencabar tuntutan hutang tersebut dengan berhujah bahawa pemiutang ialah pemberi pinjam wang tanpa lesen yang telah mengenakan faedah.

Jika Mahkamah menerima hujahan ini, S.15 Akta Pemberi Pinjam Wang 1951 boleh digunakan untuk menolak penguatkuasaan perjanjian pinjaman tersebut.

Atas sebab ini, pemiutang perlu berhati-hati. Memberi pinjam wang dengan faedah tanpa lesen bukan sahaja berisiko, malah boleh memusnahkan keseluruhan tuntutan.

Soalan Lazim (FAQ)

_______________________

Pinjaman atau hutang persahabatan atau friendly loan ialah pinjaman berasaskan kepercayaan tanpa sebarang faedah atau pulangan lebihan. Tidak semua pinjaman antara individu adalah friendly loan. 

Jika terdapat elemen faedah tersurat atau tersirat, di dalam keadaan tertentu, Mahkamah boleh mengklasifikasikannya sebagai aktiviti moneylending dan Akta Pemberi Pinjam Wang 1951 mungkin terpakai.

Istilah “friendly loan” kerap digunakan secara longgar dalam transaksi hutang. Dalam litigasi, label ini tidak menentukan apa-apa. Mahkamah akan menilai sifat sebenar transaksi berdasarkan bukti, niat pihak-pihak, dan realiti pembayaran.

Rencana ini menghuraikan definisi friendly loan, batasannya, serta perbezaannya dengan pinjaman oleh pemberi pinjam wang, berdasarkan prinsip undang-undang dan dapatan Mahkamah di Malaysia.

Adakah semua pinjaman merupakan friendly loan?

Tidak. Hakikat bahawa pinjaman atau hutang yang dibuat antara individu tidak secara automatik menjadikannya pinjaman persahabatan. 

Mahkamah lazimnya menolak pendekatan formalistik yang hanya bergantung kepada label atau istilah digunakan.

Jika terdapat bayaran lebihan, pulangan tambahan, atau apa-apa bentuk keuntungan kepada pemberi pinjam, transaksi tersebut berisiko diklasifikasikan sebagai pinjaman berfaedah.

Satu lagi salah faham lazim ialah friendly loan mesti melibatkan hubungan persahabatan. Di dalam beberapa kes yang telah diputuskan, Mahkamah telah menjelaskan bahawa hubungan peribadi bukanlah elemen tunggal yang menentukan sesuatu hutang itu adalah friendly loan.

Definisi pinjaman persahabatan menurut Mahkamah

Mahkamah mentakrifkan friendly loan sebagai pinjaman berasaskan kepercayaan di antara pemberi hutang (pemiutang) dan penerima hutang (penghutang), dengan kewajipan bayaran balik dalam tempoh tertentu, tanpa sebarang faedah dikenakan.

Elemen paling kritikal ialah ketiadaan faedah. Istilah faedah atau “interest” tidak perlu dinyatakan secara jelas; apa-apa lebihan melebihi prinsipal boleh ditafsirkan sebagai faedah.

Dokumen seperti IOU, perjanjian ringkas, atau cagaran tidak menukar sifat friendly loan, selagi jumlah bayaran balik adalah sama dengan jumlah wang dipinjam.

Pemakaian Akta Pemberi Pinjam Wang 1951

Akta Pemberi Pinjam Wang 1951 tidak bertujuan mengharamkan semua transaksi pinjaman. Akta ini menyasarkan individu yang menjalankan perniagaan pemberi pinjam wang.

Definisi “moneylending” di bawah Akta menekankan elemen pinjaman berfaedah. Oleh itu, friendly loan yang benar-benar tanpa faedah lazimnya berada di luar skop Akta.

Namun, Seksyen 10OA memperuntukkan satu anggapan undang-undang. Bukti satu pinjaman berfaedah boleh menimbulkan anggapan bahawa pemberi pinjam menjalankan perniagaan moneylending.

Anggapan ini boleh dipatahkan, tetapi beban pembuktian beralih kepada pemberi pinjam. Dalam konteks litigasi, ini mewujudkan risiko ketara kepada pihak yang menuntut bayaran balik.

Mahkamah juga berhak meneliti bukti luaran dan perlakuan pihak-pihak sekiranya dokumen perjanjian disyaki sebagai satu helah atau transaksi bersifat “sham”.

Perbezaan friendly loan dan pinjaman moneylending

Friendly loan lazimnya bersifat sekali-sekala, berasaskan kepercayaan, dan tidak bertujuan menjana keuntungan. Ia biasanya dibuat untuk membantu pihak lain secara sementara.

Pinjaman moneylending pula melibatkan faedah dan lazimnya menunjukkan unsur sistem, kesinambungan, atau pengulangan transaksi yang mencerminkan suatu perniagaan pemberian pinjaman atau hutang.

Di Malaysia, pihak-pihak yang menjalankan perniagaan pemberian pinjaman wang ini lazimnya dikenali sebagai Along atau Ceti.

Dalam keadaan tertentu, pinjaman berfaedah yang bersifat sampingan kepada hubungan perniagaan sedia ada boleh mematahkan anggapan moneylending, tertakluk kepada bukti yang kukuh.

Soalan Lazim (FAQ)

_______________________