Dalam undang-undang hakcipta, pencipta karya dan pemilik hakcipta tidak semestinya orang yang sama. Jika sesuatu karya dibuat oleh pekerja dalam perjalanan pekerjaannya, hakcipta karya tersebut biasanya boleh dianggap berpindah kepada majikan, tertakluk kepada apa-apa perjanjian yang mengecualikan atau mengehadkan pindahan itu. Jika karya dibuat di luar hubungan pekerjaan, pencipta biasanya kekal sebagai pemilik awal hakcipta, melainkan hak tersebut telah dipindahkan melalui perjanjian.

Isu ini penting untuk pekerja, majikan, freelancer, pereka grafik, jurugambar, penulis, pembangun laman web, pencipta kandungan, agensi kreatif dan syarikat yang menghasilkan bahan pemasaran. Kesilapan paling biasa ialah menyangka orang yang mencipta karya semestinya memiliki hakcipta. Dalam undang-undang, kita perlu bezakan antara authorship atau kepenciptaan dengan ownership atau pemilikan.

1. Apa Isu Utama Hakcipta Dalam Pekerjaan?

Isu utama hakcipta dalam pekerjaan ialah menentukan siapa sebenarnya pemilik hakcipta terhadap karya yang dihasilkan. Adakah hakcipta itu milik pekerja yang mencipta karya, atau milik majikan yang membayar gaji dan mengarahkan kerja tersebut dibuat?

Jawapannya bergantung kepada beberapa perkara, termasuk sama ada wujud hubungan pekerjaan, sama ada karya itu dibuat dalam perjalanan kerja, sama ada terdapat kontrak bertulis, dan sama ada terdapat perjanjian yang mengecualikan atau mengehadkan pindahan hakcipta kepada majikan.

2. Apa Beza Authorship Dengan Ownership?

Authorship boleh diterjemahkan sebagai “kepenciptaan”. Ia merujuk kepada individu yang sebenarnya menghasilkan karya tersebut. Contohnya, orang yang menulis artikel, mengambil gambar, menggubah muzik, melukis ilustrasi atau menulis kod komputer.

Ownership pula bermaksud “pemilikan”. Ia merujuk kepada pihak yang memiliki hak undang-undang ke atas hakcipta karya tersebut. Dalam banyak keadaan, pencipta dan pemilik ialah orang yang sama. Tetapi dalam konteks pekerjaan, tempahan kerja, agensi kreatif atau kontrak komersial, pencipta dan pemilik boleh jadi pihak yang berbeza.

3. Apakah Peraturan Asas Pemilikan Hakcipta?

Peraturan asasnya ialah hakcipta mula-mula terletak pada pencipta karya. Dalam Bahasa Inggeris, ini sering disebut sebagai first ownership of copyright, iaitu pemilikan awal hakcipta. Maksud mudahnya, orang yang mencipta karya biasanya menjadi pemilik awal hakcipta.

Namun, peraturan asas ini mempunyai pengecualian penting. Antara pengecualian paling praktikal ialah karya yang dibuat dalam perjalanan pekerjaan, karya yang ditempah, dan karya yang tertakluk kepada perjanjian pindahan hakcipta atau lesen.

4. Jika Karya Dibuat Dalam Pekerjaan, Hakcipta Milik Siapa?

Jika seorang pekerja menghasilkan karya dalam perjalanan pekerjaannya, hakcipta terhadap karya tersebut lazimnya boleh dianggap berpindah kepada majikan. Dalam Bahasa Inggeris, keadaan ini sering disebut sebagai karya yang dibuat in the course of employment, iaitu “dalam masa menjalankan pekerjaan”.

Contohnya, jika seorang pereka grafik bekerja di sebuah syarikat pemasaran dan menghasilkan poster, logo, grafik iklan atau bahan promosi sebagai sebahagian daripada tugas kerjanya, hakcipta terhadap karya itu lazimnya boleh menjadi milik majikan, melainkan kontrak menyatakan sebaliknya.

Namun, perkataan penting di sini ialah “dalam masa menjalankan pekerjaan”. Tidak semua karya yang dibuat oleh seorang pekerja secara automatik menjadi milik majikan. Jika karya itu dibuat di luar tugas kerja, di luar arahan majikan, menggunakan masa peribadi, dan tidak berkaitan dengan skop pekerjaan, isu pemilikan boleh menjadi berbeza.

5. Jika Karya Dibuat Bukan Dalam Pekerjaan, Hakcipta Milik Siapa?

Jika karya dibuat bukan dalam hubungan pekerjaan, pencipta biasanya menjadi pemilik awal hakcipta. Contohnya, seseorang menulis lagu sendiri pada waktu malam, mengambil gambar untuk projek peribadi, menulis artikel blog sendiri, atau menghasilkan ilustrasi di luar skop kerja majikannya.

Dalam keadaan begitu, majikan tidak semestinya boleh menuntut hakcipta hanya kerana orang itu merupakan pekerjanya. Majikan perlu menunjukkan kaitan yang kuat antara karya tersebut dengan pekerjaan, arahan kerja, kemudahan syarikat, tugasan rasmi atau kontrak yang memberi hak kepada majikan.

6. Bagaimana Dengan Kerja Yang Ditempah atau Commissioned Work?

Kerja yang ditempah, atau commissioned work, berlaku apabila seseorang atau syarikat mengupah pihak lain untuk menghasilkan karya tertentu. Contohnya, syarikat melantik freelancer untuk membuat logo, mengambil gambar produk, menulis artikel, membangunkan laman web atau menghasilkan video promosi.

Dalam konteks Malaysia, kerja yang ditempah boleh menimbulkan anggapan bahawa hakcipta berpindah kepada pihak yang menempah karya, tertakluk kepada apa-apa perjanjian antara pihak-pihak. Sebab itu kontrak sangat penting. Jika freelancer mahu mengekalkan hak tertentu, perkara itu perlu dinyatakan dengan jelas dalam perjanjian.

7. Kenapa Kontrak Sangat Penting Dalam Isu Hakcipta?

Kontrak penting kerana undang-undang membenarkan pihak-pihak mengecualikan atau mengehadkan pindahan hakcipta. Dalam kata lain, walaupun terdapat prinsip umum berkenaan pemilikan oleh majikan atau pihak yang menempah kerja, pihak-pihak masih boleh menetapkan kedudukan yang berbeza melalui perjanjian.

Contohnya, kontrak boleh menyatakan bahawa hakcipta sepenuhnya dipindahkan kepada majikan atau pelanggan. Kontrak juga boleh menyatakan bahawa freelancer kekal sebagai pemilik hakcipta tetapi memberikan lesen penggunaan kepada pelanggan. Kontrak juga boleh mengehadkan penggunaan karya kepada tempoh, platform, wilayah atau tujuan tertentu sahaja.

8. Siapa Boleh Mengambil Tindakan Jika Hakcipta Dilanggar?

Secara praktikal, pihak yang paling jelas boleh mengambil tindakan ialah pemilik hakcipta. Jika hakcipta sudah menjadi milik majikan, maka majikan biasanya merupakan pihak yang mempunyai hak utama untuk mengambil tindakan terhadap pelanggaran hakcipta.

Jika pencipta masih merupakan pemilik hakcipta, pencipta itu sendiri boleh mengambil tindakan. Jika hak telah dipindahkan kepada pihak lain, penerima pindahan hak boleh mengambil tindakan. Jika hanya lesen diberikan, kedudukan pihak berlesen pula bergantung kepada jenis lesen, sama ada lesen biasa atau lesen eksklusif, serta kandungan perjanjian lesen tersebut.

Jadi, sebelum menyaman, soalan pertama bukan sekadar “siapa yang mencipta karya ini?”. Soalan yang lebih penting ialah “siapa pemilik hakcipta pada masa pelanggaran berlaku?” Ini kerana orang yang mencipta karya belum tentu mempunyai hak undang-undang untuk menyaman jika hakcipta telah berpindah kepada majikan, pelanggan atau pihak lain.

9. Contoh Mudah Hakcipta Dalam dan Luar Pekerjaan

Contoh pertama, Ali bekerja sebagai jurugambar tetap untuk sebuah syarikat media. Jika Ali mengambil gambar untuk tugasan rasmi syarikat, menggunakan arahan editor dan untuk penerbitan syarikat, hakcipta gambar itu lazimnya boleh menjadi milik syarikat, melainkan kontrak menyatakan sebaliknya.

Contoh kedua, Ali mengambil gambar landskap pada hari cutinya untuk projek peribadi dan tidak ada kaitan dengan tugasan kerja. Dalam keadaan ini, majikan tidak semestinya boleh menuntut hakcipta gambar tersebut semata-mata kerana Ali ialah pekerjanya.

Contoh ketiga, sebuah syarikat mengupah freelancer untuk mereka bentuk logo. Jika tiada kontrak yang jelas, pertikaian boleh timbul sama ada hakcipta logo itu milik syarikat yang membayar atau freelancer yang mencipta. Sebab itu, untuk kerja kreatif berbayar, kontrak perlu menyatakan dengan jelas sama ada berlaku pindahan hakcipta atau hanya lesen penggunaan.

10. Apa Risiko Jika Isu Ini Tidak Dijelaskan Awal?

Risiko pertama ialah pertikaian pemilikan. Pekerja mungkin menyangka karya itu miliknya kerana dia yang mencipta. Majikan pula menyangka karya itu milik syarikat kerana dibuat semasa bekerja atau menggunakan sumber syarikat. Jika tiada kontrak yang jelas, pertikaian ini boleh menjadi mahal dan menyusahkan.

Risiko kedua ialah masalah apabila mahu mengambil tindakan terhadap pihak ketiga. Jika pemilikan hakcipta tidak jelas, pihak lawan boleh mencabar sama ada orang yang menyaman benar-benar mempunyai hak untuk menyaman. Ini boleh melemahkan tuntutan walaupun pelanggaran hakcipta memang berlaku.

Risiko ketiga ialah risiko komersial. Syarikat mungkin membayar mahal untuk logo, gambar, laman web atau video tetapi kemudian mendapati hak penggunaan mereka terhad. Sebaliknya, freelancer pula mungkin kehilangan semua hak terhadap karya mereka kerana tidak membaca atau tidak menetapkan terma kontrak dengan jelas.

Soalan Lazim Tentang Hakcipta Dalam Pekerjaan

Jika pekerja mencipta karya semasa bekerja, hakcipta milik siapa?
Jika karya itu dibuat dalam perjalanan pekerjaan, hakcipta lazimnya boleh menjadi milik majikan, tertakluk kepada kontrak atau perjanjian yang menyatakan sebaliknya.

Adakah pencipta karya semestinya pemilik hakcipta?
Tidak semestinya. Pencipta ialah orang yang menghasilkan karya, tetapi pemilik hakcipta boleh jadi majikan, pelanggan atau pihak lain jika hak telah berpindah melalui undang-undang atau perjanjian.

Jika freelancer membuat logo untuk pelanggan, siapa pemilik hakcipta?
Ia bergantung kepada kontrak dan keadaan tempahan. Untuk mengelakkan pertikaian, perjanjian perlu menyatakan sama ada hakcipta dipindahkan kepada pelanggan atau freelancer hanya memberi lesen penggunaan.

Siapa boleh menyaman jika hakcipta dilanggar?
Pihak yang paling jelas boleh menyaman ialah pemilik hakcipta atau pihak yang mempunyai hak undang-undang yang mencukupi, seperti penerima pindahan hak atau pemegang lesen eksklusif dalam keadaan tertentu.

Adakah majikan boleh menuntut hakcipta karya peribadi pekerja?
Tidak semestinya. Jika karya itu dibuat di luar skop pekerjaan, atas masa peribadi dan tidak berkaitan dengan tugas kerja, majikan mungkin sukar menuntut hakcipta tanpa asas kontrak yang jelas.

_______________________

Dikemas kini pada: 22 Mei 2026

Dalam undang-undang tanah Malaysia, nama yang berdaftar dalam geran atau hak milik tanah mempunyai kesan undang-undang yang sangat besar. Di bawah sistem Torrens, daftar hak milik tanah lazimnya menjadi bukti muktamad tentang siapa pemilik berdaftar sesuatu tanah, dan tuntutan yang tidak berdaftar boleh menghadapi risiko yang serius.

Ramai orang awam menyangka bahawa apabila seseorang telah membayar harga tanah, memegang perjanjian jual beli, atau menduduki tanah tersebut untuk tempoh yang lama, hak mereka sudah cukup selamat. Hakikatnya, jika hak itu tidak didaftarkan dalam geran tanah, kedudukan undang-undangnya boleh menjadi lebih rumit.

Rencana ini mengulas secara umum prinsip yang boleh diambil daripada kes Malayan Banking Bhd v Mohd Affandi bin Ahmad & Anor [2024] 6 MLJ 220. 

1. Prinsip utama yang boleh diambil daripada kes Malayan Banking Bhd v Mohd Affandi bin Ahmad & Anor [2024] 6 MLJ 220 ialah bahawa di bawah sistem Torrens, daftar hak milik tanah adalah sangat penting. Dalam bahasa mudahnya, nama yang tertera dalam geran tanah bukan sekadar maklumat pentadbiran. Ia adalah bukti muktamad tentang siapa pemilik berdaftar tanah tersebut.

2. Mahkamah Persekutuan menegaskan prinsip yang sering disebut di bawah sistem Torrens, daftar atau pendaftaran adalah segala-galanya. Prinsip ini memberi kepastian kepada urus niaga tanah supaya orang yang berurusan dengan tanah tidak sentiasa dipaksa menyiasat sejarah lama sesuatu hak milik sebelum membuat keputusan.

“ [60]  There are two distinctive critical features in the Torrens system of land registration, upon which our NLC was premised on, namely:

(i) all major dealings concerning any land as to ownership, transfer of ownership, lease, charge, easement, etc., must be registered in a central register kept by the state authority; and

(ii) such a registered dealing is conferred, by law, the status of indefeasibility.

[61]  The intended effect of these two features is to ensure that the public has access to this register. From this, derived the two principles, namely the ‘mirror principle’ and the ‘curtain principle’. By the ‘mirror principle’ anyone who inspects the register for the status of the land will be able to rely on the integrity of the register, namely what is recorded in the register are the correct particulars concerning the land and what is not recorded in the register cannot affect the land, legally. By the ‘curtain principle’, is the dispensation of the need to look beyond the register, as the register itself provides all relevant information reflecting the validity of the same..”

3. Dalam kes tersebut, pertikaian timbul berhubung beberapa tanah yang dikatakan telah dibeli oleh si mati daripada pemaju asal. Harga belian dikatakan telah dibayar penuh, dan si mati dikatakan telah diberi milikan tanah tersebut.

4. Namun begitu, tanah tersebut tidak pernah dipindah milik kepada nama si mati. Tanah tersebut kekal berdaftar atas nama pemaju asal. Kemudian, pemaju asal memindah milik tanah tersebut kepada pemaju lain, dan pemaju lain tersebut pula menggadaikan tanah itu kepada bank sebagai cagaran kemudahan pembiayaan.

5. Pentadbir harta pusaka si mati kemudian mendakwa bahawa mereka mempunyai kepentingan benefisial terhadap tanah tersebut. Mereka berhujah bahawa pemaju asal tidak sepatutnya memindah milik tanah tersebut kepada pihak lain kerana tanah itu telah dibeli dan dibayar oleh si mati.

6. Isu penting bagi tujuan artikel ini ialah kedudukan bank. Bank tersebut bukan pihak kepada transaksi asal antara pemaju pertama dan pembeli terdahulu. Bank menerima tanah itu sebagai cagaran selepas tanah tersebut telah didaftarkan atas nama pemaju kedua dan selepas carian tanah menunjukkan tiada bebanan pada hak milik tersebut.

7. Di bawah sistem Torrens, pendaftaran hak milik tanah bertujuan memberi kepastian. Jika setiap orang yang ingin membeli tanah atau menerima tanah sebagai cagaran terpaksa menyiasat semua transaksi lama, resit lama, pembayaran lama, perjanjian lama dan sejarah pemilikan terdahulu, urus niaga tanah akan menjadi sangat tidak pasti.

8. Sebab itu, prinsip asasnya ialah pihak yang berurusan dengan pemilik berdaftar boleh melihat kepada daftar hak milik. Jika geran menunjukkan seseorang itu pemilik berdaftar dan tiada bebanan atau kaveat yang tertera, maka pihak ketiga lazimnya boleh bergantung kepada maklumat tersebut.

“ This court in the aforesaid cases upheld the conclusiveness of the register document of title which does not require any person dealing with the land to go behind the register document of title to investigate or to ascertain the validity of the title. It is our judgment that this is the correct position of the law.”

9. Ini tidak bermaksud pendaftaran hak milik tidak boleh dicabar langsung. Kanun Tanah Negara masih memperuntukkan keadaan tertentu di mana hak milik atau kepentingan boleh menjadi boleh dicabar, contohnya dalam kes penipuan (fraud), pemalsuan (forgery) atau keadaan lain yang termasuk dalam seksyen 340 Kanun Tanah Negara.

10. Namun begitu, apabila melibatkan pembeli berikutnya atau pihak ketiga yang bertindak dengan suci hati dan memberi balasan bernilai (bona fide purchaser), undang-undang memberi perlindungan tertentu. Dalam konteks bank, gadaian yang diterima oleh bank boleh dilindungi jika bank bertindak sebagai pihak yang bona fide dan telah memberi balasan bernilai.

11. Antara persoalan besar dalam kes ini ialah sama ada bank wajib menyiasat dan meneliti transaksi jual beli terdahulu antara pemaju asal dan pemaju kedua sebelum menerima tanah itu sebagai cagaran. Mahkamah Persekutuan mengambil pendekatan yang realistik dan komersial.

12. Mahkamah Persekutuan menyatakan bahawa dalam keadaan di mana pemaju kedua sudah menjadi pemilik berdaftar, tanah tersebut bebas daripada bebanan, dan bank tidak mempunyai notis tentang sebarang ketidakteraturan, bank tidak wajib menyiasat sama ada terdapat ketidaksahan dalam perjanjian jual beli terdahulu sebelum menerima gadaian.

13. Ini adalah prinsip yang penting. Jika bank diwajibkan menyemak setiap resit, akaun, bayaran, dokumen transaksi, sejarah pemilikan dan semua urus niaga terdahulu bagi setiap tanah yang dijadikan cagaran, sistem pembiayaan tanah akan menjadi terlalu berat dan tidak praktikal.

14. Mahkamah Persekutuan turut menegaskan bahawa mengenakan beban sebegitu kepada institusi kewangan adalah tidak praktikal, tidak produktif dan boleh menjejaskan kecekapan serta kebolehpercayaan sistem pendaftaran tanah.

“To impose such a requirement was impractical and counterproductive, creating significant obstacles for financial institutions and, more importantly, undermining the efficiency and reliability of the register under the Torrens system.”

15. Mahkamah juga membezakan antara kecuaian biasa dengan fraud. Walaupun dalam sesuatu keadaan seseorang boleh berhujah bahawa pihak bank sepatutnya membuat siasatan lanjut, kecuaian semata-mata tidak secara automatik menjadi fraud atau ketidakjujuran.

“Negligence per se did not and could not amount to fraud.”

16. Dari sudut orang awam, bahagian paling penting dalam kes ini ialah risiko tuntutan yang tidak berdaftar. Seseorang mungkin pernah membayar harga tanah, mempunyai dokumen perjanjian, menduduki tanah, atau percaya bahawa tanah itu sepatutnya menjadi miliknya. Namun begitu, jika nama tidak didaftarkan dalam hak milik, kedudukannya boleh menjadi berisiko.

17. Ini kerana pihak ketiga yang melihat kepada geran tanah mungkin hanya nampak nama pemilik berdaftar semasa. Jika tiada kaveat, tiada sekatan dan tiada tanda amaran dalam hak milik, pihak ketiga tersebut mungkin boleh berhujah bahawa mereka telah bertindak berdasarkan daftar hak milik yang sah.

18. Dalam bahasa mudah, membayar harga tanah sahaja belum tentu cukup jika pindah milik tidak disempurnakan dan tidak didaftarkan. Dalam banyak keadaan, perlindungan yang lebih kuat hanya datang apabila hak tersebut didaftarkan atau sekurang-kurangnya dilindungi melalui langkah undang-undang yang sesuai seperti kaveat, tertakluk kepada fakta kes masing-masing.

19. Ini tidak bermaksud pihak yang mempunyai kepentingan tidak berdaftar langsung tiada hak. Mereka mungkin masih mempunyai tuntutan terhadap pihak tertentu berdasarkan kontrak, amanah, salah laku atau tuntutan sivil lain. Namun begitu, apabila hak mereka berlawan dengan pihak ketiga yang berdaftar dan bertindak dengan suci hati, kedudukan mereka boleh menjadi lebih sukar.

20. Pengajaran pertama ialah jangan berlengah untuk menyempurnakan pindah milik tanah. Jika pembelian tanah sudah dibuat, isu pendaftaran hak milik perlu diberi perhatian serius. Bergantung kepada resit, perjanjian lama atau janji lisan sahaja adalah strategi yang berisiko tinggi.

21. Pengajaran kedua ialah carian tanah sangat penting. Sebelum membeli tanah, menerima tanah sebagai cagaran, memfailkan tuntutan, memasukkan kaveat atau mempertikaikan transaksi, carian tanah perlu dibuat untuk mengetahui siapa pemilik berdaftar, sama ada terdapat bebanan, gadaian, kaveat atau sekatan kepentingan.

22. Pengajaran ketiga ialah kaveat tidak boleh dipandang ringan. Jika seseorang mendakwa mempunyai kepentingan terhadap tanah tetapi tidak mengambil langkah perlindungan yang sesuai, risiko tanah itu dipindah milik atau dicagarkan kepada pihak ketiga boleh menjadi lebih besar.

23. Pengajaran keempat ialah pertikaian tanah biasanya memerlukan analisis dokumen yang teliti. Perjanjian jual beli, resit bayaran, geran tanah, carian rasmi, kaveat, surat kuasa wakil, transaksi lama dan tindakan pihak-pihak semuanya perlu dilihat secara menyeluruh sebelum seseorang boleh menilai kekuatan tuntutan.

24. Kesimpulannya, prinsip “pendaftaran adalah segala-galanya” bukan sekadar slogan undang-undang tanah. Ia adalah peringatan praktikal bahawa dalam urus niaga tanah, siapa yang namanya berada dalam geran sering berada dalam kedudukan yang jauh lebih kuat berbanding pihak yang hanya mempunyai tuntutan tidak berdaftar.

Soalan Lazim (FAQ)

Kenapa nama dalam geran tanah sangat penting?
Nama dalam geran tanah penting kerana di bawah sistem Torrens, daftar hak milik lazimnya menjadi bukti kuat tentang siapa pemilik berdaftar sesuatu tanah.

Kalau saya sudah bayar harga tanah tetapi nama belum masuk geran, adakah saya selamat?
Tidak semestinya. Pembayaran harga tanah boleh memberi asas tuntutan tertentu, tetapi jika hak itu tidak didaftarkan, kedudukan anda boleh menjadi lebih berisiko apabila berdepan pihak ketiga yang berdaftar.

Adakah bank wajib menyiasat semua sejarah transaksi tanah sebelum menerima tanah sebagai cagaran?
Secara umum, jika tanah sudah berdaftar atas nama pemilik semasa, tiada bebanan dan tiada tanda mencurigakan, bank boleh bergantung kepada daftar hak milik. Namun, setiap kes masih bergantung kepada fakta.

Adakah kecuaian bank sama dengan fraud?
Tidak semestinya. Mahkamah Persekutuan menegaskan bahawa kecuaian semata-mata tidak secara automatik menjadi fraud.

Apa langkah yang patut dibuat jika saya mendakwa ada hak terhadap tanah?
Dapatkan nasihat guaman segera, semak geran tanah, buat carian rasmi, kumpulkan dokumen pembayaran dan pertimbangkan langkah perlindungan seperti kaveat jika sesuai dengan fakta kes.

_______________________

Dalam undang-undang fitnah, sesuatu kenyataan tidak semestinya selamat hanya kerana sebahagian faktanya benar. Jika sesuatu kenyataan hanya menceritakan separuh fakta dan meninggalkan fakta penting sehingga pembaca mendapat tanggapan palsu terhadap seseorang, kenyataan itu masih boleh membawa risiko saman fitnah.

Prinsip ini penting kerana ramai orang menyangka bahawa selagi sesuatu fakta itu benar, maka ia bebas untuk disebarkan. Hakikatnya, dalam kes fitnah, mahkamah bukan hanya melihat sama ada satu ayat itu benar secara literal. Mahkamah juga boleh melihat keseluruhan konteks, kesan kenyataan tersebut, apa yang ditinggalkan, dan sama ada kenyataan itu memberi gambaran yang adil atau sebaliknya.

1. Kenyataan separuh benar atau half-truth statement ialah kenyataan yang pada zahirnya mengandungi sesuatu fakta yang benar, tetapi tidak menceritakan keseluruhan fakta penting yang perlu diketahui oleh pembaca. Masalah timbul apabila fakta yang ditinggalkan itu sebenarnya boleh mengubah keseluruhan maksud, kesan dan tanggapan terhadap seseorang.

2. Dalam bahasa yang lebih mudah, seseorang mungkin berkata, “apa yang saya cakap itu betul.” Namun begitu, soalan yang lebih penting ialah sama ada kenyataan itu memberi gambaran yang lengkap dan adil. Jika fakta yang ditinggalkan menyebabkan orang ramai memandang seseorang sebagai tidak jujur, tidak amanah, bersalah, menipu atau mempunyai masalah integriti, maka kenyataan itu boleh mengundang risiko fitnah.

3. Prinsip ini disentuh dengan agak jelas oleh Mahkamah Persekutuan dalam kes Seema Elizabeth Isoy v Tan Sri David Chiu Tat-Cheong [2024] 4 MLJ 260. Kes tersebut melibatkan satu mesej yang dihantar dalam kumpulan WhatsApp yang terdiri daripada pemilik unit atau wakil pemilik unit sebuah bangunan servis apartmen.

4. Mesej tersebut antara lain menyentuh latar belakang sebuah syarikat pemaju, ahli keluarga yang dikaitkan dengan syarikat tersebut, serta pertikaian undang-undang yang pernah berlaku. Antara isu penting ialah dakwaan bahawa Plaintif pernah ditangkap dan didakwa berkaitan tuduhan tertentu pada masa lalu.

5. Walau bagaimanapun, mesej tersebut tidak menyebut satu fakta yang sangat penting, iaitu Plaintif kemudiannya telah dibebaskan daripada pertuduhan tersebut. Defendan berhujah bahawa beliau tidak menyatakan Plaintif bersalah dan pembaca juga boleh membuat carian Google sendiri untuk mendapatkan maklumat lanjut.

6. Mahkamah Persekutuan bagaimanapun melihat isu tersebut secara lebih menyeluruh. Mahkamah menegaskan bahawa masalah sebenar bukan sekadar sama ada satu fakta tertentu itu benar atau tidak, tetapi sama ada kenyataan tersebut memberi gambaran yang palsu atau tidak lengkap kepada pembaca biasa.

“The charging of the respondent without stating that the respondent was acquitted, in the circumstances, is a half-truth statement that harms the respondent.”

7. Di sinilah letaknya kepentingan prinsip kenyataan separuh benar. Sesuatu fakta mungkin benar dari sudut sempit. Contohnya, memang benar seseorang pernah didakwa. Namun, jika kenyataan itu tidak menyebut bahawa orang tersebut telah dibebaskan, maka kenyataan itu boleh menjadi tidak benar dari segi keseluruhan maksud dan kesannya.

8. Dalam undang-undang fitnah, mahkamah tidak hanya membaca sesuatu ayat secara terasing. Mahkamah boleh membaca keseluruhan kenyataan, nada kenyataan, susunan fakta, maksud tersirat, inferens yang munasabah, serta kesan kenyataan itu kepada pembaca biasa.

9. Dalam kes yang sama, Mahkamah Persekutuan turut menekankan bahawa kenyataan yang secara literalnya benar masih boleh menjadi bermasalah jika ia meninggalkan fakta penting yang mengubah keseluruhan “sting” atau kesan terhadap reputasi seseorang.

“Although the charge against the respondent was true, the omission to reveal that the respondent was acquitted of the charge, makes the statement false in substance.”

10. Oleh sebab itu, kenyataan yang nampak “technically true” masih boleh bermasalah jika ia meninggalkan fakta penting yang sepatutnya dimaklumkan. Kebenaran yang dipilih secara selektif boleh menjadi berbahaya apabila ia digunakan untuk membentuk persepsi negatif terhadap seseorang.

11. Dalam kes fitnah, salah satu persoalan utama ialah sama ada kenyataan tersebut dalam maksud biasa dan semula jadinya boleh merendahkan reputasi seseorang di mata masyarakat. Jika kenyataan itu membawa maksud bahawa seseorang tidak jujur, tidak boleh dipercayai, bersalah, menipu atau tiada integriti, maka unsur fitnah boleh wujud.

12. Tanggapan palsu boleh wujud bukan sahaja melalui apa yang disebut secara jelas, tetapi juga melalui apa yang sengaja tidak disebut. Kadangkala, bahaya sesuatu kenyataan bukan pada ayat yang ditulis, tetapi pada fakta penting yang disembunyikan daripada pembaca.

13. Sebagai contoh mudah, jika seseorang berkata bahawa “A pernah didakwa atas kesalahan jenayah”, pembaca biasa mungkin menganggap A mempunyai rekod buruk atau mungkin bersalah. Tetapi jika fakta penuhnya ialah A telah dibebaskan, maka kegagalan menyatakan pembebasan itu boleh memberi gambaran yang berat sebelah dan tidak adil.

14. Dalam penghakiman tersebut, Mahkamah Persekutuan turut menyatakan bahawa kenyataan separuh benar boleh memberi “false impression” terhadap seseorang dan akhirnya menjejaskan reputasinya.

“The half-truth statement that presented a false impression, that discredited and dishonoured the respondent, certainly is capable of bearing a defamatory meaning.”

15. Dalam keadaan sebegini, kenyataan itu boleh dianggap separuh benar kerana ia mengambil satu bahagian fakta yang negatif, tetapi meninggalkan bahagian fakta yang boleh meneutralkan kesan negatif tersebut. Kesan akhirnya ialah pembaca menerima gambaran yang tidak lengkap dan berpotensi memudaratkan reputasi pihak yang dirujuk.

16. Prinsip ini juga penting apabila seseorang cuba bergantung kepada pembelaan seperti justifikasi, komen adil atau privilege. Dalam kes fitnah, pembelaan justifikasi biasanya berkait dengan dakwaan bahawa kenyataan tersebut adalah benar atau benar secara substansial.

17. Namun begitu, jika kenyataan itu hanya benar secara literal tetapi palsu dari segi kesan keseluruhan, pembelaan justifikasi boleh menjadi lemah. Ini kerana mahkamah boleh melihat sama ada kenyataan itu benar secara substansial, bukan sekadar benar pada potongan fakta tertentu sahaja.

18. Dalam kes Seema Elizabeth Isoy ini juga, Mahkamah Persekutuan berpandangan bahawa tindakan sengaja meninggalkan fakta penting boleh menunjukkan unsur malice, sekali gus menjejaskan pembelaan tertentu yang cuba dibangkitkan.

“An action of deliberately publishing a half-truth statement that presented a false impression of a person which affected the person’s reputation ... was a conduct actuated with malice.”

19. Begitu juga dengan komen adil. Sesuatu komen mungkin kelihatan seperti pandangan peribadi, tetapi jika pandangan itu dibina atas asas fakta separuh benar yang memberi gambaran palsu, pembelaan komen adil boleh menghadapi masalah. Komen yang adil perlu mempunyai asas fakta yang cukup dan tidak menyesatkan.

20. Pengajaran praktikal yang paling penting ialah jangan terlalu yakin bahawa sesuatu kenyataan selamat hanya kerana ada satu bahagian fakta yang benar. Dalam isu reputasi, konteks penuh sangat penting. Apa yang tidak disebut kadangkala sama penting dengan apa yang disebut.

21. Sebelum membuat hantaran media sosial, mesej kumpulan WhatsApp, kenyataan awam, surat terbuka atau komen berkaitan seseorang, tanya dahulu beberapa soalan asas. Adakah kenyataan itu lengkap? Adakah ada fakta penting yang tertinggal? Adakah pembaca akan mendapat tanggapan yang salah? Adakah kenyataan itu boleh membuat orang lain memandang individu tersebut sebagai penipu, tidak amanah atau bersalah?

22. Ini sangat penting bagi pemilik perniagaan, ahli jawatankuasa persatuan, pengurusan bangunan, komuniti penduduk, pemiutang, pelanggan tidak puas hati dan pengguna media sosial. Niat untuk memberi amaran, berkongsi maklumat atau mempertahankan kepentingan sendiri tidak semestinya melindungi seseorang daripada tindakan saman fitnah.

23. Jika ada pertikaian serius, jalan yang lebih selamat biasanya ialah mendapatkan nasihat guaman terlebih dahulu, mengeluarkan surat tuntutan yang berhati-hati, menggunakan saluran dalaman yang sesuai, atau membawa pertikaian tersebut melalui proses undang-undang. Menulis secara terbuka tanpa memahami risiko fitnah boleh menyebabkan isu asal menjadi lebih besar.

Soalan Lazim (FAQ)

Apa maksud kenyataan separuh benar dalam kes fitnah?
Kenyataan separuh benar ialah kenyataan yang mengandungi sebahagian fakta benar tetapi meninggalkan fakta penting sehingga pembaca mendapat tanggapan palsu terhadap seseorang.

Kalau fakta yang saya tulis itu benar, masih boleh jadi fitnah?
Ya, dalam keadaan tertentu. Jika fakta itu ditulis secara tidak lengkap dan memberi gambaran yang salah atau berat sebelah terhadap seseorang, risiko fitnah masih boleh wujud.

Adakah menyebut seseorang pernah didakwa di mahkamah boleh menjadi fitnah?
Ia bergantung kepada konteks. Jika kenyataan itu tidak menyebut fakta penting seperti pembebasan atau keputusan akhir kes, kenyataan tersebut boleh memberi tanggapan palsu kepada pembaca.

Adakah meminta pembaca membuat carian sendiri boleh melindungi penulis?
Tidak semestinya. Meletakkan beban kepada pembaca untuk mencari fakta lanjut tidak semestinya meneutralkan kesan kenyataan yang telah memberi tanggapan negatif atau tidak lengkap.

Bagaimana cara lebih selamat sebelum membuat kenyataan tentang orang lain?
Pastikan kenyataan itu lengkap, tepat, tidak mengelirukan, tidak dibuat secara emosi, dan tidak meninggalkan fakta penting yang boleh mengubah maksud keseluruhan kenyataan.

_______________________

Dikemas kini pada: 22 Mei 2026

Dalam era media sosial dan viral culture, semakin ramai individu memilih untuk membuat hantaran terbuka bagi menuntut hutang daripada pihak yang didakwa berhutang. Namun begitu, tindakan seperti memuat naik nama, gambar atau kenyataan tertentu di media sosial boleh menimbulkan risiko saman fitnah sekiranya kenyataan tersebut menyebabkan orang awam mempunyai pandangan serong terhadap individu tersebut.

Mahkamah Tinggi baru-baru ini telah menyentuh isu ini dengan agak jelas dalam kes Abdul Kadir bin Hj Sheikh Fadzir lwn Aliff Syukri bin Kamaruzaman [2026] MLJU 1773, apabila Mahkamah menegaskan bahawa saluran undang-undang tetap perlu digunakan untuk menuntut hutang dan media sosial bukan lesen untuk mengeluarkan kenyataan yang boleh membawa maksud memfitnah seseorang.

Secara ringkas, seseorang mungkin benar-benar percaya bahawa dia sedang cuba mendapatkan kembali hutangnya. Namun begitu, cara tuntutan itu dibuat boleh tetap dianggap sebagai fitnah jika kenyataan tersebut menyebabkan reputasi pihak lain terjejas di mata masyarakat.

1. Dalam kes ini, Plaintif mendakwa Defendan telah membuat beberapa hantaran media sosial berkaitan dakwaan hutang berpuluh juta ringgit. Antara kenyataan yang disentuh oleh Mahkamah termasuk ayat yang meminta orang ramai membantu mendapatkan bayaran dan meminta sesiapa yang mengenali Plaintif supaya menyuruh Plaintif membayar hutang tersebut.

2. Defendan pula menjelaskan bahawa tujuan hantaran tersebut dibuat adalah untuk mendapatkan respon daripada Plaintif selepas pelbagai cubaan menghubungi Plaintif didakwa gagal. Defendan juga menyatakan bahawa beliau tidak berniat untuk memfitnah atau memalukan Plaintif, sebaliknya mahu mendapatkan kembali wang yang didakwa terhutang.

3. Walaupun begitu, Mahkamah menegaskan bahawa persoalan utama dalam kes fitnah bukan sekadar niat seseorang, tetapi bagaimana kenyataan tersebut difahami oleh masyarakat umum.

4. Mahkamah berpendapat bahawa kenyataan tersebut boleh menyebabkan orang awam melihat Plaintif sebagai seorang yang tidak jujur, tidak mahu membayar hutang dan mempunyai masalah integriti. Mahkamah juga mengambil kira bahawa posting tersebut dibuat secara terbuka kepada pengikut media sosial yang ramai.

5. Antara prinsip paling penting yang disentuh oleh Mahkamah adalah bahawa seseorang tidak boleh menggunakan media sosial sebagai jalan pintas untuk mendapatkan bayaran hutang dengan cara yang mempunyai unsur fitnah.

6. Mahkamah menyatakan seperti berikut:

“Mahkamah ini berpendapat sekiranya alasan bahawa Defendan hanya berniat untuk mendapatkan bayaran hutangnya dengan membuat penyataan melalui media sosial bukanlah sesuatu yang boleh dipertimbangkan...”

7. Mahkamah seterusnya menegaskan bahawa jika seseorang ingin menuntut hutang, ia hendaklah dibuat melalui saluran undang-undang dan bukan melalui kenyataan terbuka yang boleh menjatuhkan maruah atau reputasi pihak lain.

“Sekiranya Defendan ingin membuat tuntutan hutang daripada Plaintif, ia hendaklah dilakukan melalui lunas undang-undang. Mahkamah ini tidak sewajarnya membenarkan sebarang kenyataan yang berunsur fitnah bagi mendapatkan kembali hutang. Jika ini dibenarkan, ia akan menyebabkan saluran undang-undang untuk menuntut hutang menjadi sia-sia dan menjejaskan kesentosaan kehidupan masyarakat umum. Pada hemat Mahkamah juga, ia akan menyebabkan amalan fitnah akan berleluasa dan mengganggu-gugat nilai perhubungan harmonis di kalangan masyarakat. Ini adalah bercanggahan dengan matlamat undang-undang fitnah.”

8. Satu perkara menarik dalam penghakiman ini ialah Mahkamah turut memberi peringatan umum kepada pengguna media sosial supaya lebih berhati-hati sebelum membuat hantaran berkaitan individu lain.

“Pada pemerhatian Mahkamah, para pengguna media sosial harus memastikan bahawa sebarang penyataan yang dibuat tidak akan menjejaskan maruah individu yang lain. Jika ini dilakukan, ia akan mendedahkan pihak yang membuat penyataan tersebut kepada tindakan tuntutan fitnah. Pengendalian emosi dan semakan fakta perlu dibuat sebelum membuat hantaran-hantaran melalui media sosial. Ini amat penting bagi mengelakkan para pengguna media sosial akan mendapat kesan negatif daripada penyaluran maklumat dan penyataan yang mungkin akan mengandungi unsur-unsur fitnah dan mendedahkan mereka kepada tuntutan saman fitnah.”

9. Mahkamah menekankan bahawa pengendalian emosi dan semakan fakta amat penting sebelum membuat sebarang posting kerana kenyataan yang dibuat secara emosi boleh mendedahkan seseorang kepada tindakan saman fitnah.

10. Apa yang boleh dipelajari daripada kes ini ialah seseorang mungkin mempunyai tuntutan hutang yang sebenar, tetapi cara tuntutan itu dibuat tetap boleh menimbulkan liabiliti undang-undang jika ia membawa maksud bahawa pihak lain seorang penipu, tidak amanah atau enggan membayar hutang.

11. Dalam banyak keadaan, tindakan seperti membuat posting terbuka, memuat naik gambar, meminta orang ramai membantu “mencari” seseorang atau membuat sindiran tertentu boleh menyebabkan mahkamah melihat kenyataan tersebut sebagai mempunyai kecenderungan memalukan atau merendahkan reputasi seseorang.

12. Sebab itu, dalam pertikaian hutang atau pertikaian komersial, pendekatan yang lebih selamat biasanya adalah melalui saluran seperti Letter of Demand (LOD), rundingan, tindakan sivil atau proses mahkamah dan bukannya “viral pressure” di media sosial.

Soalan Lazim (FAQ)

Boleh ke dedahkan nama orang yang berhutang di Facebook atau Instagram?
Ia bergantung kepada konteks dan kandungan kenyataan tersebut. Jika kenyataan itu boleh menyebabkan reputasi seseorang terjejas atau membawa maksud negatif di mata masyarakat, risiko saman fitnah tetap wujud.

Kalau hutang itu betul, masih boleh jadi fitnah?
Dalam sesetengah keadaan, ya. Isu utama bukan sekadar kewujudan hutang tetapi bagaimana kenyataan itu dibuat, kepada siapa ia disebarkan dan kesan terhadap reputasi seseorang.

Adakah niat untuk kutip hutang boleh jadi pembelaan?
Berdasarkan kes ini, Mahkamah menegaskan bahawa niat untuk mendapatkan bayaran hutang melalui media sosial tidak semestinya menjadi pembelaan kepada tindakan fitnah.

Apa cara yang lebih selamat untuk tuntut hutang?
Antara cara yang lazim digunakan ialah melalui Letter of Demand (LOD), rundingan, tindakan sivil atau proses mahkamah.

_______________________