ADAKAH MAHKAMAH BOLEH MEMERINTAHKAN DEFENDAN MEMOHON MAAF DALAM KES FITNAH?

Kenapa Permohonan Maaf Lazim Dituntut Dalam Saman Fitnah?

1. Dalam pertikaian fitnah, wang bukan satu-satunya perkara yang dicari. Tuduhan mungkin telah dibaca oleh pelanggan, rakan sekerja, ahli keluarga atau ribuan pengguna media sosial. Orang yang difitnah biasanya mahu kumpulan pembaca yang sama diberitahu bahawa tuduhan itu tidak benar atau tidak lagi dipertahankan.

2. Atas sebab itu, surat tuntutan dan pernyataan tuntutan lazimnya meminta beberapa perkara sekali gus: kenyataan ditarik balik, permohonan maaf diterbitkan, aku janji diberikan supaya penerbitan tidak diulangi dan pampasan dibayar. Permintaan itu juga boleh membuka jalan kepada penyelesaian sebelum kos guaman dan risiko perbicaraan meningkat.

3. Namun, apa yang munasabah untuk diminta dalam rundingan tidak semestinya sesuatu yang mahkamah berkuasa untuk perintahkan. Pihak-pihak bebas bersetuju dengan perkataan dan cara penerbitan suatu permohonan maaf. Jika persetujuan tidak dicapai, mahkamah terikat kepada remedi yang diiktiraf undang-undang.

4. Kedudukan ini selaras dengan keputusan majoriti Mahkamah Rayuan yang memutuskan seperti berikut:

[55] It is well established that the remedies available in an action for defamation are damages (including general and, where appropriate, aggravated or exemplary damages), and in appropriate cases, injunctive relief to restrain further publication. There is, however, no recognised relief under the common law empowering the court to compel a defendant to publish an apology.

Tan Sing How & Ors v Ng Ze Xuan [2026] 5 MLRA 158, perenggan [55].

Apakah Tiga Kedudukan Permohonan Maaf Yang Perlu Dibezakan?

5. Pertama, ada permohonan maaf secara sukarela. Ia boleh dibuat sebelum saman atau dipersetujui ketika pihak-pihak berunding. Teks, platform, tempoh dan golongan penerima boleh dirangka sebagai terma penyelesaian. Jika persetujuan dicapai, mahkamah boleh merekodkannya sebagai penghakiman atau perintah persetujuan.

6. Kedua, ada permohonan maaf yang dikemukakan untuk mengurangkan ganti rugi. Seksyen 10 Akta Fitnah 1957 membenarkan defendan, tertakluk kepada notis dan syarat prosedurnya, mengemukakan bukti bahawa suatu permohonan maaf telah dibuat atau ditawarkan. Ia bukan pembelaan yang dengan sendirinya menghapuskan liabiliti.

7. Ketiga, ada tuntutan supaya hakim memerintahkan defendan meminta maaf selepas perbicaraan. Inilah kategori yang diketepikan oleh majoriti dalam Tan Sing How. Mahkamah membezakan tindakan sukarela daripada ucapan yang dipaksakan melalui ancaman penguatkuasaan perintah.

8. Alasan Mahkamah Rayuan bukan semata-mata bahawa Akta Fitnah tidak menyebut perkataan “permohonan maaf” sebagai relief. Mahkamah turut melihat sifat permohonan maaf itu sendiri: ia sepatutnya mencerminkan kekesalan, sedangkan keikhlasan tidak boleh diwujudkan atau diselia oleh perintah kehakiman.

9. Mahkamah Rayuan menghuraikan alasan tersebut dalam terma berikut:

[56] An apology, by its nature, is an expression of contrition and a matter of volition. To compel a party to apologise would be to require the court to dictate the content of speech, and supervise its adequacy and sincerity, which in our view are matters that lie beyond the proper province of judicial determination.

[57] In fact, there are inherent difficulties in granting such relief. Typically, the plaintiff seeks an apology “on terms acceptable to the plaintiff”. This immediately gives rise to several problems. What constitutes a “sufficient” apology varies from plaintiff to plaintiff. The court would be drawn into settling the precise wording, tone, and prominence of the apology. The aforesaid would inevitably lead to disputes as to whether the apology tendered complies with the order. These considerations underscore why the law has not recognised a coercive power to extract an apology.

Tan Sing How & Ors v Ng Ze Xuan [2026] 5 MLRA 158, perenggan [56]–[57].

Apa Yang Diputuskan Oleh Majoriti Mahkamah Rayuan?

10. Penghakiman utama ditulis oleh Ong Chee Kwan JCA. Mohamed Zaini Mazlan JCA menyatakan persetujuan dengan penghakiman tersebut. Oleh itu, keputusan bahawa mahkamah tidak mempunyai bidang kuasa untuk memerintahkan penerbitan permohonan maaf merupakan pendirian majoriti panel.

11. Mahkamah merujuk beberapa autoriti terdahulu. Antaranya ialah Credit Guarantee Corporation Malaysia Berhad v SSN Medical Products Sdn Bhd [2017] 1 MLRA 541; [2017] 2 MLJ 629, yang juga menekankan bahawa permohonan maaf mestilah dibuat secara sukarela. Pendekatan sama telah digunakan dalam Lim Guan Eng v Datuk Tan Teik Cheng & Anor [2024] 1 MLRH 217 dan Chow Kon Yeow v Tan Sri Dato' Tan Kok Ping [2025] 2 MLRH 506.

12. Mahkamah turut menolak idea bahawa suatu relief baharu boleh diwujudkan hanya kerana ia kelihatan adil pada fakta sesuatu kes. Bidang kuasa memberikan relief perlu berpunca daripada statut, common law atau ekuiti yang diiktiraf.

13. Asas bidang kuasa dan kesimpulan majoriti dinyatakan seperti berikut:

[64] There is also no provision under the Defamation Act 1957 that empowers the High Court to grant such an order or compel a defendant to render an apology. Under the Defamation Act 1957, the remedies expressly contemplated are confined to damages and are notably silent on any power to compel a defendant to issue an apology. Where Parliament has legislated comprehensively in respect of defamation remedies and omitted apology as a form of relief, the Court should not supplement the legislative schemes of remedies.

[67] A Court's jurisdiction to grant relief must be grounded in recognised heads of remedies, whether statutory, common law, or equitable. It does not extend to creating novel remedies in the absence of legal foundation.

[68] Accordingly, we hold that the Court has no jurisdiction to order the publication of an apology.

Tan Sing How & Ors v Ng Ze Xuan [2026] 5 MLRA 158, perenggan [64], [67]–[68].

Adakah Semua Hakim Mengambil Pendekatan Yang Sama?

14. Tidak sepenuhnya. Muniandy Kannyappan JCA bersetuju dengan keputusan lain dalam rayuan, tetapi memberikan penghakiman berasingan pada isu permohonan maaf. Menurut beliau, adalah terlalu luas untuk mengatakan mahkamah atasan langsung tiada bidang kuasa untuk memerintah atau memudahkan apa-apa bentuk pemulihan bukan kewangan.

15. Penghakiman itu membezakan dua keadaan. Jika pihak-pihak mencapai penyelesaian secara sukarela, mahkamah boleh merekodkan permohonan maaf yang dipersetujui. Jika kes selesai selepas perbicaraan, mahkamah mungkin—dalam keadaan yang menuntut pembetulan rekod—memerintahkan pernyataan tentang fakta yang benar. Namun, mahkamah tetap tidak patut memaksa defendan menyatakan perasaan “maaf” yang tidak wujud.

16. Perbezaan ini perlu dibaca dengan tertib. Pandangan tersebut memberi penjelasan berguna tentang pembetulan dan penarikan balik dalam era penerbitan digital, tetapi ia tidak mengubah keputusan majoriti bahawa suatu permohonan maaf tidak boleh dipaksakan. Dalam amalan, peguam perlu membezakan dengan tepat relief yang dipohon: adakah ia memaksa kekesalan, atau sekadar membetulkan rekod fakta?

17. Nuansa ini dapat dilihat dalam penghakiman berasingan yang menyatakan seperti berikut:

[104] To resolve the practical difficulties of supervising emotional speech, any order made pursuant to the inherent jurisdiction of the court must be structured not as a command to express a subjective feeling of regret, but as a mandatory command to state an objective fact. The court will not force a party to say they are “sorry”, but they can be legally compelled to declare what is true.

[105] Consequently, to give effect to this inherent power while avoiding the quagmire of regulating forced remorse, the scripted order by the High Court may be substituted with a Mandatory Order for Rectification and Factual Withdrawal under the court's inherent jurisdiction. Such an order does not violate the Appellants' freedom of speech, nor does it force them into a hypocritical display of an unfelt remorse.

Tan Sing How & Ors v Ng Ze Xuan [2026] 5 MLRA 158, penghakiman Muniandy Kannyappan JCA, perenggan [104]–[105].

Bolehkah Mahkamah Memerintahkan Pembetulan atau Penarikan Balik?

18. Kemungkinan itu tidak ditutup, tetapi pembetulan, penarikan balik dan permohonan maaf tidak boleh dicampuradukkan. Injunksi larangan menghalang penerbitan berulang. Injunksi mandatori pula menghendaki suatu tindakan positif, misalnya menarik balik atau membetulkan kenyataan. Permohonan maaf menambah unsur kekesalan peribadi.

19. Penghakiman majoriti sendiri mengakui bahawa mahkamah boleh, dalam kes yang sesuai, menghalang pengulangan kenyataan atau memerintahkan kenyataan pembetulan dan surat penarikan balik. Namun, autoriti yang dirujuk menunjukkan bahawa perintah mandatori seperti itu sepatutnya terhad kepada keadaan luar biasa.

20. Permintaan yang kabur seperti “permohonan maaf atas terma yang dipersetujui oleh plaintif” menimbulkan masalah. Ia menyerahkan perkataan, nada, saiz, tempoh dan platform kepada pertikaian lanjut. Jika pembetulan atau penarikan balik benar-benar diperlukan, kesesuaiannya perlu dinilai berdasarkan konteks penerbitan dan relief yang diiktiraf undang-undang.

21. Batas antara relief-relief itu diterangkan oleh Mahkamah Rayuan seperti berikut:

[62] However, the Court may, in appropriate cases, grant an injunction to restrain the defendant from repeating the defamatory statements or to make corrective statements or to issue a letter to withdraw the defamatory statements. These, however, are not orders to issue an apology at all.

Tan Sing How & Ors v Ng Ze Xuan [2026] 5 MLRA 158, perenggan [62].

Apa Berlaku Jika Tiada Tuntutan Permohonan Maaf?

22. Saman fitnah tidak gagal hanya kerana plaintif tidak meminta permohonan maaf dalam surat tuntutan atau pernyataan tuntutan. Permohonan maaf bukan elemen kausa tindakan. Secara umum, plaintif masih perlu membuktikan bahawa kenyataan itu membawa maksud memfitnah, merujuk kepadanya dan telah diterbitkan kepada sekurang-kurangnya seorang pihak ketiga.

23. Begitu juga, keputusan Tan Sing How tidak menetapkan bahawa surat tuntutan mesti meminta maaf sebelum tindakan boleh dimulakan. Surat tuntutan masih berguna untuk memaklumkan aduan, meminta penerbitan dihentikan, menuntut bukti dipelihara dan membuka rundingan. Kegagalan memasukkan satu jenis tuntutan penyelesaian bukan alasan automatik untuk membatalkan saman.

24. Bagaimana pula jika pernyataan tuntutan yang telah difailkan memang meminta mahkamah memaksa permohonan maaf? Relief itu boleh dibantah atau diketepikan tanpa semestinya menyebabkan keseluruhan tindakan dibatalkan. Namun, ini tidak bermaksud setiap kecacatan pada sesuatu relief sentiasa boleh diasingkan; kesannya bergantung pada pliding dan asas tuntutan secara keseluruhan.

25. Maka, saman tidak patut difailkan semata-mata kerana plaintif mahu mendengar perkataan “maaf”. Jika objektif sebenar hanya itu, rundingan atau mediasi lebih sepadan dengan hasil yang dicari. Perbicaraan membawa risiko kos, masa, publisiti dan kemungkinan kegagalan membuktikan elemen tuntutan.

26. Dalam keputusan yang dilaporkan itu, isu perintah permohonan maaf telah ditangani sebagai persoalan relief yang berasingan. Kesilapan mahkamah terdahulu dinyatakan seperti berikut:

[53] However, we agree that the learned High Court Judge erred when she proceeded to make the order directing Chord, Kay, and Kalysta to issue an apology to Stella.

Tan Sing How & Ors v Ng Ze Xuan [2026] 5 MLRA 158, perenggan [53].

Apa Kesannya Jika Defendan Enggan Meminta Maaf?

27. Keengganan defendan tidak memberikan kuasa yang tiada kepada mahkamah. Plaintif tetap perlu membuktikan tuntutan, manakala defendan masih boleh mengemukakan pembelaan yang sah. Hakim tidak boleh menggantikan proses itu dengan andaian bahawa orang yang enggan meminta maaf semestinya bersalah.

28. Walau bagaimanapun, defendan mungkin kehilangan peluang mitigasi yang datang bersama permohonan maaf yang awal dan sesuai. Mahkamah boleh melihat keseluruhan kelakuan selepas penerbitan: sama ada tuduhan ditarik balik, diulangi, diperluas kepada khalayak baharu atau diteruskan walaupun kelemahannya sudah diketahui.

29. Ketiadaan permohonan maaf tidak bermaksud ganti rugi teruk akan diberikan secara automatik. Mahkamah tetap menilai keluasan penerbitan, sifat tuduhan, kesan yang dibuktikan dan keseluruhan kelakuan pihak-pihak. Permohonan maaf hanyalah salah satu faktor yang mungkin relevan.

30. Bagi defendan, meminta maaf secara tergesa-gesa juga mempunyai risiko. Perkataan yang salah boleh menjadi pengakuan fakta atau bercanggah dengan pembelaan yang hendak dikekalkan. Respons awal patut diberikan hanya selepas kedudukan fakta, pembelaan dan kesan undang-undangnya dinilai.

31. Pendekatan terhadap permohonan maaf yang tidak sukarela dapat dilihat dalam autoriti yang dipetik dan diterima oleh Mahkamah Rayuan:

[71] In the instant appeal, we note that the apology was ordered by the court despite the defendant's unwillingness to do so. Such an apology is really useless. An order for apology ought to have been considered only in the case where the offending party was willing. In such a case, the award of damages can then be reduced as an incentive for agreeing to either retraction of the offending material, which is not relevant to the present appeal, or an apology for publishing the said material. For the reasons we have stated, we take the view that the order for an apology ought not to have been granted by the learned JC.

Credit Guarantee Corporation Malaysia Berhad v SSN Medical Products Sdn Bhd [2017] 1 MLRA 541; [2017] 2 MLJ 629, perenggan [71], sebagaimana dipetik dalam Tan Sing How pada perenggan [58].

Bagaimana Seksyen 7 dan 10 Akta Fitnah 1957 Berfungsi?

Apakah fungsi offer of amends di bawah seksyen 7?

32. Seksyen 7 berkaitan penerbitan yang didakwa dibuat secara tidak bersalah. Penerbit boleh membuat offer of amends, iaitu tawaran untuk menerbitkan pembetulan dan permohonan maaf yang sesuai, serta mengambil langkah munasabah untuk memaklumkan pihak yang menerima penerbitan asal.

33. Laluan ini mempunyai syarat khusus. Tawaran mesti dinyatakan dibuat bagi tujuan seksyen 7 dan disertai afidavit yang menerangkan fakta yang menyokong dakwaan bahawa penerbitan dibuat secara tidak bersalah. Jika tawaran diterima, tindakan tidak boleh diteruskan terhadap pihak yang membuatnya, tertakluk kepada mekanisme seksyen tersebut. Jika tidak diterima, tawaran itu boleh menjadi pembelaan dalam keadaan yang dibenarkan oleh undang-undang.

Apakah fungsi permohonan maaf di bawah seksyen 10?

34. Seksyen 10 beroperasi secara berlainan. Ia membenarkan defendan memberikan bukti permohonan maaf dalam mitigasi ganti rugi, dengan syarat notis bertulis tentang niat itu diberikan ketika memfailkan pembelaan. Permohonan maaf tersebut perlu dibuat sebelum tindakan dimulakan atau secepat mungkin selepas itu jika saman difailkan terlebih dahulu.

35. Oleh sebab itu, permohonan maaf di bawah seksyen 10 tidak memadamkan kausa tindakan. Ia mempengaruhi jumlah pampasan yang mungkin diberikan. Kelewatan, kata-kata bersyarat, keluasan penerbitan yang terlalu kecil atau pengulangan tuduhan selepas permohonan maaf boleh mengurangkan nilai mitigasinya.

36. Kedudukan tentang fungsi permohonan maaf dalam penilaian ganti rugi ini turut dijelaskan melalui autoriti yang diterima oleh Mahkamah Rayuan:

The common law does not compel apologies but merely takes the matter of whether an apology is offered or not into account when assessing damages.

Summertime Holdings Pty Ltd v Environmental Defender's Office Ltd (1998) 45 NSWLR 291, dipetik dengan persetujuan dalam Chin Bay Ching v Merchant Ventures Pte Ltd [2005] 3 SLR(R) 142 dan diterima dalam Tan Sing How pada perenggan [63].

Apakah Kesan Praktikal Keputusan Ini?

37. Bagi pihak yang mendakwa reputasinya terjejas, permohonan maaf masih boleh diminta sebagai cadangan penyelesaian. Namun, keputusan untuk memulakan tindakan perlu dibuat berdasarkan elemen fitnah, kekuatan bukti dan relief yang benar-benar tersedia—bukan atas anggapan bahawa mahkamah boleh memaksa pihak lawan meminta maaf.

38. Bagi pihak yang menerima tuntutan, keengganan meminta maaf tidak dengan sendirinya membuktikan kesalahan. Pada masa yang sama, respons yang keras atau pengulangan kenyataan boleh menambah risiko. Kedudukan sebenar hanya boleh dinilai selepas perkataan yang diterbitkan, konteks dan bahan sokongan diperiksa.

39. Perbezaan antara permohonan maaf, pembetulan fakta dan penarikan balik bukan sekadar soal pilihan perkataan. Setiap satunya membawa tujuan dan kesan undang-undang yang berlainan. Persetujuan juga perlu menyatakan dengan jelas teks, platform, tempoh penerbitan serta pihak yang perlu menerbitkannya supaya pertikaian baharu tidak timbul.

40. Kedudukan ini perlu dibaca tertakluk kepada sebarang rayuan, keputusan mahkamah lebih tinggi atau perubahan undang-undang selepas tarikh kemas kini rencana. Jika autoriti ini kemudiannya dibatalkan atau dijelaskan semula, prinsip terbaharu akan mengatasi rumusan yang dinyatakan di sini.

41. Mahkamah Rayuan menjelaskan bahawa vindikasi reputasi juga boleh datang melalui penghakiman dan award ganti rugi. Penjelasan penuh mahkamah adalah seperti berikut:

[66] A plaintiff may argue that an apology, not damages, will better serve to redress his hurt feelings and reputation. Whilst this may be true in some exceptional cases, we find that to the extent that the plaintiff seeks vindication of reputation, and redress for hurt feelings, those objectives are in fact adequately served by the law of defamation itself. In particular, an award of damages operates as a public vindication of the plaintiff's reputation and the grounds of judgment, in which the Court finds the allegations to be false and defamatory, constitutes a formal and authoritative repudiation of the libel. Indeed, the judgment of the Court is itself the most effective form of vindication, as it carries the weight of judicial authority rather than the potentially reluctant words of the defendant.

Tan Sing How & Ors v Ng Ze Xuan [2026] 5 MLRA 158, perenggan [66].

Apakah Bahan Yang Wajar Dibawa Untuk Mendapatkan Nasihat?

42. Peguam perlu melihat penerbitan asal dalam konteksnya. Tangkapan skrin yang dipotong terlalu rapat atau tidak menunjukkan tarikh, nama akaun dan rangkaian perbualan boleh menyebabkan maksud sebenar sukar dinilai.

43. Jangan memadam, mengubah atau mengulangi penerbitan ketika pertikaian sedang dinilai. Pengulangan semasa cuba “menjelaskan keadaan” boleh mencetuskan penerbitan baharu, manakala pemadaman tanpa salinan yang lengkap boleh menyukarkan pembuktian kemudian.

44. Tidak semua pertikaian perlu berakhir dengan saman. Selepas dokumen dan objektif sebenar diperiksa, peguam boleh menilai sama ada pembetulan, penarikan balik, rundingan, mediasi atau tindakan mahkamah lebih sepadan dengan risiko dan hasil yang dicari.

Soalan Lazim Tentang Permohonan Maaf Dalam Saman Fitnah