LANGGAR HAKCIPTA DAN TINDAKAN YANG BOLEH DIAMBIL

Jika hakcipta sesuatu karya dilanggar di Malaysia, pemilik hakcipta boleh mempertimbangkan tindakan sivil di mahkamah untuk menuntut remedi seperti perintah injunksi, gantirugi, akaun keuntungan, gantirugi statutori dan apa-apa perintah lain yang difikirkan sesuai oleh mahkamah. Remedi ini bertujuan menghentikan pelanggaran, memulihkan kerugian dan menghalang pihak yang melanggar hakcipta daripada terus mendapat manfaat daripada perbuatan tersebut.

Namun begitu, tidak semua pertikaian hakcipta wajar terus dibawa ke mahkamah tanpa analisis awal. Pemilik karya perlu menilai dahulu bukti pemilikan, jenis karya, bentuk pelanggaran, sama ada wujud lesen atau kebenaran, tahap kerugian, keuntungan pihak pelanggar dan sama ada tindakan mahkamah itu berbaloi dari sudut kos, masa dan strategi.

1. Apa Maksud Pelanggaran Hakcipta?

Pelanggaran hakcipta berlaku apabila seseorang menggunakan karya yang dilindungi hakcipta tanpa lesen, kebenaran atau kuasa daripada pemilik hakcipta. Dalam Bahasa Inggeris, pelanggaran hakcipta disebut sebagai copyright infringement.

Antara contoh biasa pelanggaran hakcipta termasuk menciplak, menyalin, mengedar, menjual, menyewakan, memuat naik, menggunakan semula atau mengeksploitasi karya orang lain tanpa kebenaran. Karya tersebut boleh berbentuk artikel, gambar, muzik, video, filem, rakaman bunyi, lukisan, bahan digital, modul, reka bentuk atau karya lain yang dilindungi oleh undang-undang.

2. Apakah Tindakan Yang Boleh Diambil Jika Hakcipta Dilanggar?

Dalam kes yang sesuai, pemilik hakcipta boleh memulakan tindakan sivil melalui saman di mahkamah. Tindakan sivil ini bertujuan mendapatkan remedi terhadap pihak yang didakwa melanggar hakcipta tersebut.

Antara remedi yang boleh dipertimbangkan termasuk perintah injunksi, gantirugi, akaun keuntungan, gantirugi statutori dan apa-apa perintah lain yang difikirkan sesuai oleh mahkamah. Pilihan remedi bergantung kepada fakta kes, jenis pelanggaran, bukti kerugian, keuntungan pihak pelanggar dan objektif sebenar pemilik hakcipta.

3. Apa Itu Perintah Injunksi?

Perintah injunksi ialah perintah mahkamah yang menghalang sesuatu pihak daripada meneruskan perbuatan tertentu atau mengarahkan sesuatu pihak melakukan tindakan tertentu. Dalam Bahasa Inggeris, injunksi disebut sebagai injunction.

Dalam konteks hakcipta, injunksi biasanya digunakan untuk menghentikan perbuatan seperti menyalin, menjual, mengedar, memuat naik atau menggunakan karya berhakcipta tanpa kebenaran. Remedi ini penting apabila pelanggaran masih berterusan dan pemilik hakcipta mahu menghentikan kerosakan dengan segera.

4. Apa Itu Gantirugi?

Gantirugi ialah pampasan wang yang boleh diperintahkan oleh mahkamah kepada pemilik hakcipta jika terbukti berlaku pelanggaran hakcipta. Dalam Bahasa Inggeris, gantirugi disebut sebagai damages.

Secara prinsip, gantirugi bertujuan memampas kerugian yang dialami oleh pemilik hakcipta akibat perbuatan pelanggaran tersebut. Contohnya, pemilik karya mungkin mengalami kehilangan jualan, kehilangan peluang pelesenan, kerosakan nilai komersial karya atau kerugian lain yang boleh dibuktikan.

5. Apa Itu Akaun Keuntungan?

Akaun keuntungan, atau account of profits, ialah remedi yang memberi tumpuan kepada keuntungan yang diperoleh oleh pihak yang melanggar hakcipta. Berbeza dengan gantirugi yang melihat kerugian pemilik karya, akaun keuntungan melihat manfaat kewangan yang diperoleh oleh pihak pelanggar.

Contohnya, jika pihak yang melanggar hakcipta menjual salinan karya tanpa kebenaran dan memperoleh keuntungan, pemilik hakcipta boleh memohon agar keuntungan tersebut diakaunkan dan dibayar kepada pemilik hakcipta, tertakluk kepada pembuktian dan pertimbangan mahkamah.

6. Apa Itu Gantirugi Statutori?

Gantirugi statutori ialah gantirugi yang diperuntukkan oleh undang-undang. Dalam Bahasa Inggeris, ia disebut sebagai statutory damages. Remedi ini penting kerana dalam sesetengah kes, pemilik hakcipta mungkin sukar membuktikan jumlah kerugian sebenar secara tepat.

Di bawah Akta Hak Cipta 1987, gantirugi statutori boleh diberikan tidak melebihi RM25,000.00 bagi setiap karya, tetapi tidak melebihi RM500,000.00 secara keseluruhan. Namun, jumlah sebenar tetap bergantung kepada pertimbangan mahkamah berdasarkan fakta dan keadaan kes.

7. Apakah Perintah Lain Yang Boleh Diberikan Mahkamah?

Selain injunksi, gantirugi, akaun keuntungan dan gantirugi statutori, mahkamah juga boleh memberikan apa-apa perintah lain yang difikirkan sesuai. Ini memberi ruang kepada mahkamah untuk menyesuaikan remedi berdasarkan keperluan kes.

Sebagai contoh, dalam keadaan tertentu, mahkamah boleh mempertimbangkan arahan berkaitan penyerahan, pemusnahan, penarikan balik, penghapusan kandungan atau langkah lain yang sesuai untuk menghentikan kesan pelanggaran hakcipta.

8. Apa Yang Perlu Dibuktikan Sebelum Memfailkan Saman?

Sebelum memfailkan saman, pemilik karya perlu menilai beberapa perkara asas. Pertama, sama ada karya tersebut benar-benar dilindungi hakcipta. Kedua, sama ada pemilik karya boleh membuktikan pemilikan atau hak untuk menyaman. Ketiga, sama ada perbuatan pihak lawan benar-benar melanggar hak eksklusif pemilik hakcipta.

Bukti juga perlu dikumpulkan dengan kemas. Ini termasuk salinan karya asal, tarikh penciptaan, bukti penerbitan, bukti pemilikan, tangkapan skrin, pautan, rekod jualan, bukti penggunaan tanpa kebenaran, surat-menyurat dan apa-apa rekod yang menunjukkan kerugian atau keuntungan pihak pelanggar.

Secara praktikal, tidak semua kes hakcipta berbaloi difailkan terus ke mahkamah. Jika nilai komersial kecil, bukti lemah atau pelanggaran mudah dihentikan melalui notis tuntutan, strategi awal seperti cease and desist letter atau surat tuntutan mungkin lebih sesuai sebelum tindakan mahkamah dipertimbangkan.

Soalan Lazim Tentang Pelanggaran Hakcipta

Apa maksud pelanggaran hakcipta?
Pelanggaran hakcipta berlaku apabila karya yang dilindungi digunakan tanpa lesen, kebenaran atau kuasa daripada pemilik hakcipta.

Apakah remedi yang boleh dituntut jika hakcipta dilanggar?
Antara remedi yang boleh dituntut ialah injunksi, gantirugi, akaun keuntungan, gantirugi statutori dan apa-apa perintah lain yang difikirkan sesuai oleh mahkamah.

Apa beza gantirugi dengan akaun keuntungan?
Gantirugi memberi tumpuan kepada kerugian pemilik hakcipta, manakala akaun keuntungan memberi tumpuan kepada keuntungan yang diperoleh oleh pihak yang melanggar hakcipta.

Berapa jumlah gantirugi statutori untuk pelanggaran hakcipta?
Gantirugi statutori boleh diberikan tidak melebihi RM25,000.00 bagi setiap karya dan tidak melebihi RM500,000.00 secara keseluruhan, tertakluk kepada keputusan mahkamah.

Perlukah terus saman jika karya dicuri atau diplagiat?
Tidak semestinya. Pemilik karya perlu menilai bukti, kos, nilai komersial, tahap pelanggaran dan sama ada surat tuntutan atau penyelesaian awal lebih sesuai sebelum memfailkan saman.

_______________________