DAKWAAN ATAS KESALAHAN MELIBATKAN HAKCIPTA

Kesalahan hakcipta di Malaysia boleh berlaku apabila seseorang membuat, menjual, menyewakan, mengedar, memiliki untuk tujuan selain kegunaan peribadi, mempamerkan untuk perniagaan, membawa masuk salinan langgaran, memiliki alat untuk membuat salinan langgaran, atau berkongsi akses kepada karya tanpa kuasa. Kes seperti ini boleh membawa kepada dakwaan jenayah di mahkamah, denda, penjara, kompaun dan rampasan barang.

Artikel ini menjelaskan secara ringkas jenis kesalahan hakcipta yang lazim timbul, hukuman yang boleh dikenakan, maksud kompaun, isu jaminan dan risiko praktikal kepada peniaga, pengedar, penjual kandungan cetak rompak serta pihak yang berkongsi akses digital tanpa kebenaran.

1. Apa Maksud Kesalahan Hakcipta?

Kesalahan hakcipta merujuk kepada perbuatan tertentu yang dikategorikan sebagai kesalahan jenayah di bawah Akta Hak Cipta 1987. Dalam Bahasa Inggeris, ia boleh disebut sebagai copyright offences, iaitu kesalahan-kesalahan berkaitan pelanggaran hakcipta yang boleh membawa kepada pendakwaan di mahkamah.

Perlu dibezakan antara tuntutan sivil dan dakwaan jenayah. Tuntutan sivil biasanya dibuat oleh pemilik hakcipta untuk menuntut injunksi, gantirugi atau remedi lain. Dakwaan jenayah pula melibatkan pendakwaan terhadap perbuatan tertentu yang dianggap cukup serius oleh undang-undang, seperti penjualan, pengedaran, import atau milikan salinan langgaran untuk tujuan komersial.

2. Apakah Jenis Kesalahan Hakcipta Yang Boleh Didakwa?

Antara perbuatan yang boleh membawa kepada dakwaan kesalahan hakcipta termasuk membuat salinan langgaran untuk tujuan jualan atau sewaan, menjual atau menyewakan salinan langgaran, menawarkan salinan langgaran untuk tujuan perniagaan, mengedarkan salinan langgaran, memiliki salinan langgaran untuk tujuan selain kegunaan peribadi, mempamerkan salinan langgaran kepada umum untuk tujuan perniagaan dan membawa masuk salinan langgaran ke Malaysia.

Kesalahan juga boleh melibatkan pemilikan bahan atau alat yang digunakan untuk membuat salinan langgaran. Contohnya, alat penyalin, cakera kosong, peralatan tertentu atau bahan lain yang digunakan untuk menghasilkan salinan cetak rompak, bergantung kepada fakta dan bukti dalam kes tersebut.

3. Apa Maksud Anggapan Tiga Atau Lebih Salinan?

Dalam konteks tertentu, jika seseorang mempunyai tiga atau lebih salinan karya dalam format yang sama, undang-undang boleh membuat anggapan bahawa salinan itu bukan untuk kegunaan peribadi, melainkan orang tersebut boleh membuktikan sebaliknya.

Ini penting kerana alasan “untuk kegunaan sendiri” tidak semestinya diterima begitu sahaja, terutama jika jumlah salinan, cara penyimpanan, bentuk pembungkusan, rekod jualan atau keadaan lain menunjukkan wujudnya tujuan perniagaan, edaran atau eksploitasi komersial.

4. Adakah Perkongsian Akses Dalam Talian Boleh Menjadi Kesalahan?

Ya, dalam konteks moden, risiko kesalahan hakcipta tidak lagi terhad kepada DVD cetak rompak, CD cetak rompak atau salinan fizikal sahaja. Perkongsian akses kepada lokasi dalam talian yang mengandungi karya atau salinan karya tanpa kuasa juga boleh menimbulkan isu kesalahan hakcipta.

Ini menjadikan undang-undang hakcipta lebih relevan kepada situasi digital seperti pautan muat turun, akses kepada laman penstriman tidak sah, perkongsian kandungan berbayar tanpa kebenaran, atau penyediaan laluan kepada kandungan berhakcipta yang tidak dibenarkan. Dari sudut praktikal, alasan “saya hanya kongsi link” tidak semestinya selamat.

5. Apakah Hukuman Jika Disabitkan Kesalahan Hakcipta?

Bagi beberapa kesalahan utama seperti membuat, menjual, menyewakan, mengedar, memiliki untuk tujuan selain kegunaan peribadi, mempamerkan untuk perniagaan atau membawa masuk salinan langgaran, hukuman boleh melibatkan denda tidak kurang daripada RM2,000.00 dan tidak lebih daripada RM20,000.00 bagi setiap salinan langgaran, atau penjara tidak melebihi lima tahun, atau kedua-duanya.

Bagi kesalahan berikutnya, hukuman boleh meningkat kepada denda tidak kurang daripada RM4,000.00 dan tidak lebih daripada RM40,000.00 bagi setiap salinan langgaran, atau penjara tidak melebihi sepuluh tahun, atau kedua-duanya.

Bahagian yang ramai orang terlepas pandang ialah frasa “bagi setiap salinan”. Jika jumlah salinan langgaran banyak, jumlah denda berpotensi menjadi sangat besar. Ini sebabnya kes hakcipta yang nampak seperti “jualan kecil-kecilan” pun boleh menjadi serius apabila jumlah salinan yang dirampas adalah tinggi.

6. Bagaimana Jika Seseorang Memiliki Alat Untuk Membuat Salinan Langgaran?

Jika seseorang disabitkan atas kesalahan memiliki bahan atau alat yang digunakan untuk membuat salinan langgaran, hukuman boleh menjadi lebih berat. Denda boleh dikenakan tidak kurang daripada RM4,000.00 dan tidak lebih daripada RM40,000.00 bagi setiap bahan atau alat, atau penjara tidak melebihi sepuluh tahun, atau kedua-duanya.

Bagi kesalahan berikutnya, denda boleh meningkat kepada tidak kurang daripada RM8,000.00 dan tidak lebih daripada RM80,000.00 bagi setiap bahan atau alat, atau penjara tidak melebihi dua puluh tahun, atau kedua-duanya.

7. Adakah Kesalahan Hakcipta Boleh Dikompaun?

Kesalahan tertentu di bawah Akta Hak Cipta 1987 boleh dikompaun. Kompaun bermaksud pihak berkuasa yang diberi kuasa boleh menawarkan penyelesaian melalui bayaran kompaun dalam keadaan tertentu, tertakluk kepada undang-undang dan kelulusan yang diperlukan.

Namun begitu, kompaun bukan hak automatik orang yang disiasat atau dituduh. Sama ada kompaun ditawarkan, berapa jumlahnya dan sama ada prosiding diteruskan bergantung kepada pihak berkuasa, fakta kes, tahap keseriusan, jumlah salinan, rekod lampau dan pertimbangan pendakwaan.

8. Bagaimana Mahkamah Menentukan Kadar Jaminan?

Kadar jaminan dalam kesalahan hakcipta boleh berbeza-beza mengikut jenis pertuduhan, jumlah salinan langgaran, nilai komersial, tahap keseriusan, risiko tertuduh tidak hadir ke mahkamah, rekod lampau dan faktor lain yang dianggap relevan oleh mahkamah.

Dalam artikel asal, contoh yang diberikan menunjukkan bahawa kes melibatkan jumlah salinan yang besar atau peralatan penyalinan boleh membawa kepada jumlah jaminan yang tinggi. Ini selari dengan realiti bahawa kes hakcipta tertentu tidak dianggap ringan, terutama apabila melibatkan aktiviti komersial atau operasi berskala besar.

9. Apa Risiko Praktikal Kepada Peniaga dan Pengguna?

Bagi peniaga, risiko terbesar ialah menjual atau mengedar barang yang kelihatan murah tetapi sebenarnya merupakan salinan langgaran. Alasan tidak tahu tidak semestinya cukup untuk menyelamatkan seseorang jika keadaan menunjukkan barang tersebut jelas tidak sah, terlalu murah, tidak mempunyai lesen, tiada pembekal sah atau diedarkan dalam keadaan mencurigakan.

Bagi pengguna biasa pula, risiko meningkat apabila seseorang bukan sekadar menggunakan kandungan untuk diri sendiri, tetapi mula berkongsi, menjual, mempromosi, mengedar atau menyediakan akses kepada orang lain. Dalam dunia digital, tindakan kecil seperti berkongsi pautan atau akses kepada kandungan tidak sah boleh membawa risiko yang lebih besar daripada yang disangka.

Soalan Lazim Tentang Kesalahan Hakcipta

Apakah maksud kesalahan hakcipta?
Kesalahan hakcipta ialah perbuatan tertentu berkaitan salinan langgaran atau penggunaan karya tanpa kuasa yang boleh membawa kepada dakwaan jenayah di mahkamah.

Adakah menjual barang cetak rompak boleh didakwa?
Ya. Menjual, menyewakan, menawarkan untuk jualan atau mengedar salinan langgaran boleh membawa kepada dakwaan kesalahan hakcipta.

Adakah memiliki salinan langgaran untuk diri sendiri satu kesalahan?
Ia bergantung kepada fakta. Dalam keadaan tertentu, pemilikan untuk tujuan selain kegunaan peribadi boleh menjadi isu, terutama jika terdapat tiga atau lebih salinan dalam format yang sama.

Adakah berkongsi link kandungan tidak sah boleh menjadi masalah?
Ya. Perkongsian akses kepada lokasi dalam talian yang mengandungi karya atau salinan karya tanpa kuasa boleh menimbulkan risiko undang-undang.

Adakah kesalahan hakcipta boleh dikompaun?
Kesalahan tertentu boleh dikompaun, tetapi kompaun bukan hak automatik. Ia bergantung kepada undang-undang, pihak berkuasa dan fakta kes.

_______________________