KAJIAN KES HAKCIPTA - HAKCIPTA VIDEO INFLUENCER DALAM MEDIA SOSIAL

Menggunakan video orang lain daripada Instagram, TikTok, Facebook, WhatsApp atau mana-mana platform media sosial untuk mempromosikan perniagaan boleh menjadi pelanggaran hak cipta jika dibuat tanpa kebenaran pemilik video.

Dalam kes Sara Nadzirah bt Zulkifli v Khirulanuar bin Mohamadiah (t/a Ezydurian Services) [2023] MLJU 267, Mahkamah Tinggi membenarkan tuntutan seorang influencer selepas video Instagramnya digunakan semula di Facebook perniagaan Defendan tanpa izin.

Kes ini penting untuk peniaga online, admin page, agency marketing, content creator, influencer dan pemilik bisnes. Ia menunjukkan bahawa video yang sudah viral, tersebar dalam WhatsApp group, atau mudah diakses secara online tidak semestinya bebas digunakan untuk tujuan promosi komersial.

1. Apa Fakta Ringkas Kes Ini?

Kes ini melibatkan seorang influencer media sosial sebagai Plaintif dan seorang individu yang menjalankan perniagaan menjual durian secara sambilan sebagai Defendan.

Plaintif telah memuat naik satu video berdurasi 51 saat di akaun Instagramnya. Video itu menunjukkan Plaintif sedang makan durian yang dibeli daripada seorang peniaga.

Defendan kemudian memuat naik video tersebut ke akaun Facebook perniagaannya. Tujuan penggunaannya adalah untuk mempromosikan perniagaan durian Defendan.

Plaintif mendakwa video itu digunakan tanpa kebenaran. Oleh itu, Plaintif memfailkan tindakan terhadap Defendan atas dakwaan pelanggaran hak cipta.

2. Apa Isu Undang-Undang Yang Mahkamah Perlu Putuskan?

Isu utama ialah sama ada video pendek yang dimuat naik oleh Plaintif di Instagram boleh dilindungi hak cipta, dan sama ada penggunaan video itu semula oleh Defendan di Facebook perniagaan tanpa izin merupakan pelanggaran hak cipta.

Mahkamah juga perlu melihat sama ada alasan-alasan Defendan boleh menjadi pembelaan yang sah. Antara alasan yang dibangkitkan ialah video itu telah tersebar dalam WhatsApp group, Defendan tidak mengenali Plaintif, Defendan meletakkan disclaimer, cuba menghubungi Plaintif, tidak mendapat manfaat, dan tidak berniat jahat.

3. Apa Keputusan Mahkamah Tinggi?

Mahkamah Tinggi memutuskan bahawa Plaintif ialah pemilik hak cipta dalam video tersebut. Dengan memuat naik video itu ke Facebook perniagaan Defendan tanpa kebenaran Plaintif, Defendan telah melanggar hak cipta Plaintif.

Mahkamah membenarkan permohonan penghakiman terus atau summary judgment. Ini bermaksud Mahkamah berpuas hati bahawa pembelaan yang dibangkitkan tidak menimbulkan isu yang perlu dibicarakan secara penuh.

Mahkamah juga mengarahkan Defendan untuk menurunkan video tersebut, membuat permohonan maaf di akaun Facebooknya dan membayar kos kepada Plaintif. Pampasan atau gantirugi pula akan ditentukan kemudian.

4. Kenapa Alasan Defendan Ditolak?

Defendan membangkitkan beberapa alasan, tetapi Mahkamah tidak menerima alasan tersebut sebagai pembelaan yang mencukupi terhadap tuntutan hak cipta.

Pengajaran pentingnya ialah niat baik bukan semestinya pembelaan. Dalam hak cipta, isu utama lazimnya ialah sama ada karya digunakan tanpa izin bagi sesuatu perbuatan yang dikawal oleh hak cipta.

5. Adakah Video Viral Bebas Digunakan?

Tidak. Video yang viral, tersebar dalam WhatsApp, dikongsi ramai orang atau mudah dicari di media sosial tidak bermaksud video itu bebas digunakan untuk tujuan lain.

Ramai peniaga online tersilap di sini. Mereka menyangka jika sesuatu video sudah tersebar, mereka boleh menggunakannya untuk promosi. Itu risiko besar. Akses kepada video tidak sama dengan kebenaran undang-undang untuk menggunakan video tersebut.

Lebih berisiko lagi jika video itu digunakan untuk iklan, promosi jualan, review produk, page bisnes, landing page, poster digital atau kempen pemasaran.

6. Kenapa Penggunaan Untuk Promosi Bisnes Lebih Berisiko?

Penggunaan untuk promosi bisnes biasanya menunjukkan unsur komersial. Walaupun Defendan mengatakan tiada manfaat langsung, video itu tetap digunakan pada akaun Facebook perniagaan.

Dari sudut praktikal, jika kandungan orang lain digunakan untuk menarik perhatian pelanggan, meningkatkan kredibiliti produk, menaikkan engagement atau mempromosikan jualan, risiko tuntutan hak cipta menjadi lebih serius.

Ini termasuk penggunaan video influencer, gambar pelanggan, review produk, testimoni, rakaman TikTok, Instagram Reel, Facebook Reel, YouTube Shorts atau screenshot posting orang lain.

7. Apa Bukti Yang Penting Dalam Kes Seperti Ini?

Dalam kes video media sosial, bukti perlu disimpan dengan cepat kerana kandungan online mudah dipadam, diedit atau disembunyikan.

8. Apa Langkah Praktikal Untuk Peniaga Dan Content Creator?

Bagi peniaga, prinsip paling selamat ialah jangan gunakan video, gambar atau kandungan orang lain untuk bisnes tanpa kebenaran bertulis. Jangan bergantung kepada andaian bahawa kandungan itu sudah viral atau pemiliknya tidak kisah.

Soalan Lazim Tentang Video Influencer Dan Hak Cipta

Bolehkah video pendek di media sosial dilindungi hak cipta?
Ya, video pendek boleh dilindungi hak cipta jika memenuhi syarat undang-undang. Tempoh video yang pendek tidak semestinya menyebabkan video itu tidak dilindungi.

Bolehkah saya guna video influencer untuk promosi produk saya?
Jangan gunakan tanpa kebenaran. Jika video itu digunakan untuk promosi produk, iklan atau page bisnes tanpa izin, risiko pelanggaran hak cipta boleh timbul.

Kalau video itu sudah viral, adakah saya boleh guna?
Tidak semestinya. Viral bukan bermaksud bebas digunakan. Hak cipta masih boleh wujud walaupun video itu telah dikongsi oleh ramai orang.

Adakah cukup kalau saya letak credit kepada pemilik video?
Tidak semestinya. Credit bukan pengganti kebenaran. Pemilik hak cipta masih boleh membantah penggunaan video jika tiada lesen atau izin.

Adakah disclaimer boleh melindungi saya?
Disclaimer tidak semestinya menjadi pembelaan. Jika perbuatan menggunakan video tanpa izin sudah berlaku, disclaimer tidak secara automatik menghalalkan penggunaan tersebut.

Bagaimana jika saya tidak mendapat keuntungan daripada video itu?
Tiada keuntungan langsung tidak semestinya menjadi pembelaan penuh. Mahkamah masih boleh melihat sama ada video itu digunakan tanpa izin dan sama ada penggunaannya berkait dengan promosi, reputasi atau manfaat komersial.

Apa patut saya buat jika video saya digunakan oleh page bisnes lain?
Simpan bukti dahulu. Ambil screenshot, simpan pautan, tarikh, nama akaun, video asal dan rekod pemilikan. Selepas itu, dapatkan nasihat sebelum menghantar tuntutan atau membuat aduan.

Bolehkah saya terus viralkan pihak yang menggunakan video saya?
Berhati-hati. Jika tuduhan dibuat secara terbuka tanpa bukti lengkap atau dengan bahasa melampau, risiko pertikaian lain seperti fitnah boleh timbul.

Apakah pengajaran utama daripada kes Sara Nadzirah ini?
Pengajaran utamanya ialah kandungan media sosial tetap mempunyai risiko hak cipta. Untuk kegunaan bisnes, dapatkan kebenaran bertulis sebelum menggunakan video, gambar atau review orang lain.

_______________________