APABILA FAKTA TIDAK DICERITAKAN SEPENUHNYA - PRINSIP HALF-TRUTH DISISI UNDANG-UNDANG FITNAH

Dalam undang-undang fitnah, sesuatu kenyataan tidak semestinya selamat hanya kerana sebahagian faktanya benar. Jika sesuatu kenyataan hanya menceritakan separuh fakta dan meninggalkan fakta penting sehingga pembaca mendapat tanggapan palsu terhadap seseorang, kenyataan itu masih boleh membawa risiko saman fitnah.

Prinsip ini penting kerana ramai orang menyangka bahawa selagi sesuatu fakta itu benar, maka ia bebas untuk disebarkan. Hakikatnya, dalam kes fitnah, mahkamah bukan hanya melihat sama ada satu ayat itu benar secara literal. Mahkamah juga boleh melihat keseluruhan konteks, kesan kenyataan tersebut, apa yang ditinggalkan, dan sama ada kenyataan itu memberi gambaran yang adil atau sebaliknya.

1. Kenyataan separuh benar atau half-truth statement ialah kenyataan yang pada zahirnya mengandungi sesuatu fakta yang benar, tetapi tidak menceritakan keseluruhan fakta penting yang perlu diketahui oleh pembaca. Masalah timbul apabila fakta yang ditinggalkan itu sebenarnya boleh mengubah keseluruhan maksud, kesan dan tanggapan terhadap seseorang.

2. Dalam bahasa yang lebih mudah, seseorang mungkin berkata, “apa yang saya cakap itu betul.” Namun begitu, soalan yang lebih penting ialah sama ada kenyataan itu memberi gambaran yang lengkap dan adil. Jika fakta yang ditinggalkan menyebabkan orang ramai memandang seseorang sebagai tidak jujur, tidak amanah, bersalah, menipu atau mempunyai masalah integriti, maka kenyataan itu boleh mengundang risiko fitnah.

3. Prinsip ini disentuh dengan agak jelas oleh Mahkamah Persekutuan dalam kes Seema Elizabeth Isoy v Tan Sri David Chiu Tat-Cheong [2024] 4 MLJ 260. Kes tersebut melibatkan satu mesej yang dihantar dalam kumpulan WhatsApp yang terdiri daripada pemilik unit atau wakil pemilik unit sebuah bangunan servis apartmen.

4. Mesej tersebut antara lain menyentuh latar belakang sebuah syarikat pemaju, ahli keluarga yang dikaitkan dengan syarikat tersebut, serta pertikaian undang-undang yang pernah berlaku. Antara isu penting ialah dakwaan bahawa Plaintif pernah ditangkap dan didakwa berkaitan tuduhan tertentu pada masa lalu.

5. Walau bagaimanapun, mesej tersebut tidak menyebut satu fakta yang sangat penting, iaitu Plaintif kemudiannya telah dibebaskan daripada pertuduhan tersebut. Defendan berhujah bahawa beliau tidak menyatakan Plaintif bersalah dan pembaca juga boleh membuat carian Google sendiri untuk mendapatkan maklumat lanjut.

6. Mahkamah Persekutuan bagaimanapun melihat isu tersebut secara lebih menyeluruh. Mahkamah menegaskan bahawa masalah sebenar bukan sekadar sama ada satu fakta tertentu itu benar atau tidak, tetapi sama ada kenyataan tersebut memberi gambaran yang palsu atau tidak lengkap kepada pembaca biasa.

“The charging of the respondent without stating that the respondent was acquitted, in the circumstances, is a half-truth statement that harms the respondent.”

7. Di sinilah letaknya kepentingan prinsip kenyataan separuh benar. Sesuatu fakta mungkin benar dari sudut sempit. Contohnya, memang benar seseorang pernah didakwa. Namun, jika kenyataan itu tidak menyebut bahawa orang tersebut telah dibebaskan, maka kenyataan itu boleh menjadi tidak benar dari segi keseluruhan maksud dan kesannya.

8. Dalam undang-undang fitnah, mahkamah tidak hanya membaca sesuatu ayat secara terasing. Mahkamah boleh membaca keseluruhan kenyataan, nada kenyataan, susunan fakta, maksud tersirat, inferens yang munasabah, serta kesan kenyataan itu kepada pembaca biasa.

9. Dalam kes yang sama, Mahkamah Persekutuan turut menekankan bahawa kenyataan yang secara literalnya benar masih boleh menjadi bermasalah jika ia meninggalkan fakta penting yang mengubah keseluruhan “sting” atau kesan terhadap reputasi seseorang.

“Although the charge against the respondent was true, the omission to reveal that the respondent was acquitted of the charge, makes the statement false in substance.”

10. Oleh sebab itu, kenyataan yang nampak “technically true” masih boleh bermasalah jika ia meninggalkan fakta penting yang sepatutnya dimaklumkan. Kebenaran yang dipilih secara selektif boleh menjadi berbahaya apabila ia digunakan untuk membentuk persepsi negatif terhadap seseorang.

11. Dalam kes fitnah, salah satu persoalan utama ialah sama ada kenyataan tersebut dalam maksud biasa dan semula jadinya boleh merendahkan reputasi seseorang di mata masyarakat. Jika kenyataan itu membawa maksud bahawa seseorang tidak jujur, tidak boleh dipercayai, bersalah, menipu atau tiada integriti, maka unsur fitnah boleh wujud.

12. Tanggapan palsu boleh wujud bukan sahaja melalui apa yang disebut secara jelas, tetapi juga melalui apa yang sengaja tidak disebut. Kadangkala, bahaya sesuatu kenyataan bukan pada ayat yang ditulis, tetapi pada fakta penting yang disembunyikan daripada pembaca.

13. Sebagai contoh mudah, jika seseorang berkata bahawa “A pernah didakwa atas kesalahan jenayah”, pembaca biasa mungkin menganggap A mempunyai rekod buruk atau mungkin bersalah. Tetapi jika fakta penuhnya ialah A telah dibebaskan, maka kegagalan menyatakan pembebasan itu boleh memberi gambaran yang berat sebelah dan tidak adil.

14. Dalam penghakiman tersebut, Mahkamah Persekutuan turut menyatakan bahawa kenyataan separuh benar boleh memberi “false impression” terhadap seseorang dan akhirnya menjejaskan reputasinya.

“The half-truth statement that presented a false impression, that discredited and dishonoured the respondent, certainly is capable of bearing a defamatory meaning.”

15. Dalam keadaan sebegini, kenyataan itu boleh dianggap separuh benar kerana ia mengambil satu bahagian fakta yang negatif, tetapi meninggalkan bahagian fakta yang boleh meneutralkan kesan negatif tersebut. Kesan akhirnya ialah pembaca menerima gambaran yang tidak lengkap dan berpotensi memudaratkan reputasi pihak yang dirujuk.

16. Prinsip ini juga penting apabila seseorang cuba bergantung kepada pembelaan seperti justifikasi, komen adil atau privilege. Dalam kes fitnah, pembelaan justifikasi biasanya berkait dengan dakwaan bahawa kenyataan tersebut adalah benar atau benar secara substansial.

17. Namun begitu, jika kenyataan itu hanya benar secara literal tetapi palsu dari segi kesan keseluruhan, pembelaan justifikasi boleh menjadi lemah. Ini kerana mahkamah boleh melihat sama ada kenyataan itu benar secara substansial, bukan sekadar benar pada potongan fakta tertentu sahaja.

18. Dalam kes Seema Elizabeth Isoy ini juga, Mahkamah Persekutuan berpandangan bahawa tindakan sengaja meninggalkan fakta penting boleh menunjukkan unsur malice, sekali gus menjejaskan pembelaan tertentu yang cuba dibangkitkan.

“An action of deliberately publishing a half-truth statement that presented a false impression of a person which affected the person’s reputation ... was a conduct actuated with malice.”

19. Begitu juga dengan komen adil. Sesuatu komen mungkin kelihatan seperti pandangan peribadi, tetapi jika pandangan itu dibina atas asas fakta separuh benar yang memberi gambaran palsu, pembelaan komen adil boleh menghadapi masalah. Komen yang adil perlu mempunyai asas fakta yang cukup dan tidak menyesatkan.

20. Pengajaran praktikal yang paling penting ialah jangan terlalu yakin bahawa sesuatu kenyataan selamat hanya kerana ada satu bahagian fakta yang benar. Dalam isu reputasi, konteks penuh sangat penting. Apa yang tidak disebut kadangkala sama penting dengan apa yang disebut.

21. Sebelum membuat hantaran media sosial, mesej kumpulan WhatsApp, kenyataan awam, surat terbuka atau komen berkaitan seseorang, tanya dahulu beberapa soalan asas. Adakah kenyataan itu lengkap? Adakah ada fakta penting yang tertinggal? Adakah pembaca akan mendapat tanggapan yang salah? Adakah kenyataan itu boleh membuat orang lain memandang individu tersebut sebagai penipu, tidak amanah atau bersalah?

22. Ini sangat penting bagi pemilik perniagaan, ahli jawatankuasa persatuan, pengurusan bangunan, komuniti penduduk, pemiutang, pelanggan tidak puas hati dan pengguna media sosial. Niat untuk memberi amaran, berkongsi maklumat atau mempertahankan kepentingan sendiri tidak semestinya melindungi seseorang daripada tindakan saman fitnah.

23. Jika ada pertikaian serius, jalan yang lebih selamat biasanya ialah mendapatkan nasihat guaman terlebih dahulu, mengeluarkan surat tuntutan yang berhati-hati, menggunakan saluran dalaman yang sesuai, atau membawa pertikaian tersebut melalui proses undang-undang. Menulis secara terbuka tanpa memahami risiko fitnah boleh menyebabkan isu asal menjadi lebih besar.

Soalan Lazim (FAQ)

Apa maksud kenyataan separuh benar dalam kes fitnah?
Kenyataan separuh benar ialah kenyataan yang mengandungi sebahagian fakta benar tetapi meninggalkan fakta penting sehingga pembaca mendapat tanggapan palsu terhadap seseorang.

Kalau fakta yang saya tulis itu benar, masih boleh jadi fitnah?
Ya, dalam keadaan tertentu. Jika fakta itu ditulis secara tidak lengkap dan memberi gambaran yang salah atau berat sebelah terhadap seseorang, risiko fitnah masih boleh wujud.

Adakah menyebut seseorang pernah didakwa di mahkamah boleh menjadi fitnah?
Ia bergantung kepada konteks. Jika kenyataan itu tidak menyebut fakta penting seperti pembebasan atau keputusan akhir kes, kenyataan tersebut boleh memberi tanggapan palsu kepada pembaca.

Adakah meminta pembaca membuat carian sendiri boleh melindungi penulis?
Tidak semestinya. Meletakkan beban kepada pembaca untuk mencari fakta lanjut tidak semestinya meneutralkan kesan kenyataan yang telah memberi tanggapan negatif atau tidak lengkap.

Bagaimana cara lebih selamat sebelum membuat kenyataan tentang orang lain?
Pastikan kenyataan itu lengkap, tepat, tidak mengelirukan, tidak dibuat secara emosi, dan tidak meninggalkan fakta penting yang boleh mengubah maksud keseluruhan kenyataan.

_______________________