7 SEBAB ORANG KENA SAMAN MALU ATAU SAMAN FITNAH DI MALAYSIA & BAGAIMANA CARA MENGELAKNYA.

Seseorang boleh disaman fitnah di Malaysia apabila dia menerbitkan, menulis, berkongsi, menghantar semula atau membiarkan sesuatu kenyataan yang menjejaskan reputasi orang lain dibaca oleh pihak ketiga. Risiko saman fitnah bukan hanya berlaku melalui artikel panjang atau kenyataan rasmi. Ia juga boleh berlaku melalui hantaran Facebook, komen TikTok, mesej Whatsapp, Google Review, video pendek, poster, emel, surat aduan, siaran langsung dan perkongsian semula kandungan orang lain.

Masalah utama dalam kes fitnah ialah ramai orang menyangka mereka selamat kerana hanya menulis “saya dengar”, “katanya”, “sekadar berkongsi”, “forwarded as received”, “saya cuma tanya” atau “saya sudah padam”. Dalam undang-undang fitnah, ayat seperti itu tidak semestinya menyelamatkan seseorang. Apa yang lebih penting ialah maksud kenyataan tersebut, siapa yang membacanya, sama ada reputasi seseorang terjejas, dan sama ada pembelaan undang-undang boleh dibuktikan.

1. Apa Maksud Saman Fitnah atau Saman Malu?

Saman fitnah atau saman malu ialah tindakan sivil yang biasanya difailkan apabila seseorang mendakwa reputasinya telah dicemarkan oleh kenyataan pihak lain. Dalam bahasa mudah, seseorang mengatakan bahawa kenyataan tersebut menyebabkan dirinya dipandang rendah, dibenci, diejek, dicurigai atau hilang kepercayaan di mata orang lain.

Istilah “saman malu” sering digunakan oleh orang awam. Dari sudut undang-undang, istilah yang lebih tepat ialah saman fitnah atau tindakan defamation. Ia boleh melibatkan fitnah bertulis, fitnah lisan, hantaran online, video, gambar, simbol, sindiran, komen, ulasan, kapsyen atau apa-apa bentuk penerbitan yang membawa maksud mencemarkan reputasi.

2. Apa Unsur Asas Dalam Saman Fitnah?

Secara ringkas, sesuatu tuntutan fitnah biasanya memerlukan beberapa perkara asas. Pertama, kenyataan tersebut mesti merujuk kepada orang yang menuntut. Kedua, kenyataan itu mesti diterbitkan atau disampaikan kepada sekurang-kurangnya seorang pihak ketiga. Ketiga, kenyataan itu mesti membawa maksud yang mencemarkan reputasi.

Maksud mencemarkan reputasi tidak semestinya perlu menggunakan perkataan kasar secara terang. Kadang-kadang sindiran, soalan berbentuk tuduhan, gambar, emoji, gabungan ayat dan konteks juga boleh membawa maksud fitnah. Mahkamah akan melihat maksud keseluruhan, bukan sekadar satu perkataan yang dipilih oleh penulis.

3. Bagaimana Post Media Sosial Boleh Menjadi Fitnah?

Post media sosial boleh menjadi fitnah apabila ia mengandungi tuduhan yang merosakkan reputasi seseorang. Contohnya, menuduh seseorang menipu pelanggan, mencuri duit, menjalankan scam, melakukan jenayah, curang dalam pekerjaan, tidak amanah, pecah kontrak, menyalahgunakan jawatan atau melakukan salah laku serius tanpa bukti yang kukuh.

Risiko menjadi lebih tinggi apabila post tersebut disertakan dengan nama, gambar, nombor telefon, nama perniagaan, alamat, tempat kerja, tangkapan skrin atau petunjuk yang membolehkan orang lain mengenal pasti individu yang dimaksudkan. Walaupun nama penuh tidak disebut, saman fitnah masih boleh timbul jika orang ramai boleh mengenal pasti orang tersebut melalui konteks.

4. Bolehkah Komen atau Ulasan Online Menyebabkan Saman Fitnah?

Ya, komen atau ulasan online juga boleh menyebabkan saman fitnah. Ramai orang menyangka komen pendek tidak serius kerana ia ditulis secara spontan. Itu tanggapan yang salah. Komen seperti “dia penipu”, “kedai ini scam”, “peguam ini makan duit”, “kontraktor ini curi wang” atau “doktor ini membahayakan pesakit” boleh membawa risiko besar jika tidak dapat dibuktikan.

Komen di Facebook, TikTok, Instagram, YouTube, blog, forum, marketplace dan platform review tetap boleh dibaca oleh pihak ketiga. Apabila komen itu merosakkan reputasi seseorang atau perniagaan, ia boleh menjadi asas tuntutan fitnah bergantung kepada fakta, maksud kenyataan dan pembelaan yang tersedia.

5. Adakah Share, Repost, Retweet atau Forward Boleh Mengundang Saman?

Perkongsian semula kandungan berisiko kerana undang-undang fitnah bukan hanya melihat siapa penulis asal. Dalam keadaan tertentu, orang yang menerbitkan semula, berkongsi, forward, repost atau retweet kenyataan fitnah juga boleh berdepan risiko. Ini kerana perkongsian semula boleh meluaskan lagi penerbitan kenyataan tersebut kepada audiens baharu.

Ayat seperti “sekadar berkongsi”, “forwarded as received”, “bukan saya yang tulis” atau “saya cuma tanya” tidak semestinya menjadi pelindung mutlak. Jika kandungan itu jelas menuduh seseorang dan kita menyebarkannya tanpa semakan, risiko undang-undang tetap wujud.

6. Bolehkah Tuduhan Dalam Whatsapp atau Telegram Menjadi Fitnah?

Ya, mesej Whatsapp atau Telegram boleh menjadi fitnah jika tuduhan itu dihantar kepada orang lain. Ramai orang tersilap kerana menyangka mesej dalam group kecil lebih selamat. Sebenarnya, jika kenyataan itu dibaca oleh pihak ketiga, unsur penerbitan boleh wujud.

Contohnya, menuduh seseorang dalam group penduduk, group sekolah, group pelanggan, group bisnes atau group keluarga sebagai penipu, pencuri, perampas, kaki scam, pecah amanah atau individu tidak bermoral boleh mencetuskan pertikaian fitnah. Lagi besar group itu, lagi besar risiko reputasi yang terjejas.

7. Bolehkah Google Review Menjadi Fitnah?

Google Review boleh menjadi fitnah jika ulasan tersebut mengandungi dakwaan fakta yang serius dan tidak boleh dibuktikan. Pengguna memang berhak memberi pengalaman sebenar, tetapi hak memberi ulasan bukan lesen untuk membuat tuduhan palsu, menghina secara melampau atau merosakkan reputasi perniagaan tanpa asas.

Perbezaan penting ialah antara pengalaman jujur dengan tuduhan fakta. Ayat seperti “servis lambat pada hari saya hadir” mungkin berbeza daripada “firma ini menipu pelanggan” atau “doktor ini sengaja merosakkan pesakit”. Tuduhan serius memerlukan bukti serius.

8. Kenapa Tuduhan Jenayah Tanpa Bukti Sangat Berisiko?

Tuduhan jenayah ialah antara kenyataan paling berisiko dalam kes fitnah. Menuduh seseorang mencuri, menipu, merogol, merasuah, menggelapkan wang, melakukan pecah amanah, memalsukan dokumen atau menjalankan scam boleh memberi kesan besar kepada reputasi, kerjaya dan perniagaan orang tersebut.

Jika tuduhan itu benar dan boleh dibuktikan, pembelaan tertentu mungkin tersedia. Tetapi jika tuduhan hanya berdasarkan emosi, cerita sebelah pihak, tangkapan skrin tidak lengkap atau sangkaan, risiko saman menjadi tinggi. Dalam isu serius, lebih selamat buat laporan kepada pihak berkuasa berkenaan berbanding menghukum seseorang di media sosial.

9. Adakah Membiarkan Komen Fitnah Orang Lain Boleh Menjadi Masalah?

Dalam keadaan tertentu, pemilik akaun, pentadbir halaman atau pengendali platform mungkin berdepan risiko jika komen berunsur fitnah dibiarkan berterusan selepas disedari atau selepas diberikan notis mengenainya. Sebab itu, bahagian komen perlu dipantau, terutama jika post asal menyentuh isu sensitif atau pertikaian peribadi.

Risiko ini tidak boleh dinilai secara terlalu mudah. Ia bergantung kepada kawalan terhadap ruangan komen, pengetahuan tentang komen tersebut, tempoh masa komen dibiarkan, langkah yang diambil selepas notis, dan keseluruhan fakta kes. Namun dari sudut praktikal, membiarkan komen fitnah ialah risiko yang tidak perlu.

10. Adakah Padam Post Boleh Menghapuskan Risiko Saman?

Memadam post boleh mengurangkan kerosakan lanjut, tetapi ia tidak semestinya menghapuskan liabiliti yang telah berlaku. Jika kenyataan itu sudah dibaca, disalin, dikongsi atau menyebabkan reputasi seseorang terjejas, isu fitnah mungkin masih wujud walaupun post telah dipadam.

Namun, tindakan memadam, meminta maaf, membetulkan kenyataan atau menawarkan penyelesaian awal boleh menjadi faktor praktikal yang membantu mengurangkan pertikaian. Cara bertindak selepas kesilapan berlaku kadang-kadang lebih penting daripada cuba mempertahankan post yang memang sukar dipertahankan.

11. Bagaimana Cara Mengelakkan Risiko Saman Fitnah?

Cara paling selamat ialah jangan membuat tuduhan fakta yang serius melainkan kita mempunyai bukti yang kukuh. Jika ingin berkongsi pengalaman, nyatakan fakta yang benar-benar berlaku kepada kita, elakkan kesimpulan melampau, jangan tambah cerita orang lain, dan jangan gunakan label seperti penipu, scammer, pencuri atau kaki pecah amanah secara cuai.

Jika sesuatu isu melibatkan jenayah, salah laku profesional, pecah amanah, penipuan atau reputasi perniagaan, pertimbangkan saluran yang betul seperti laporan polis, aduan kepada badan kawal selia, surat tuntutan, notis peguam atau rundingan. Media sosial biasanya bukan tempat terbaik untuk menyelesaikan pertikaian yang berisiko tinggi.

Jika menerima surat tuntutan fitnah, jangan balas secara emosi. Simpan semua bukti, jangan padam bukti secara cuai, jangan hubungi pihak lawan dengan ugutan, dan dapatkan nasihat guaman dengan segera. Jawapan yang salah boleh memburukkan kedudukan.

Soalan Lazim Tentang Saman Fitnah

Apa maksud saman fitnah?
Saman fitnah ialah tindakan sivil apabila seseorang mendakwa reputasinya dicemarkan oleh kenyataan pihak lain yang diterbitkan kepada pihak ketiga.

Bolehkah saya kena saman jika hanya share post orang lain?
Ya, dalam keadaan tertentu. Perkongsian semula boleh dianggap sebagai penerbitan semula jika ia menyebarkan kenyataan fitnah kepada audiens baharu.

Adakah mesej Whatsapp boleh menjadi fitnah?
Ya. Jika mesej itu mengandungi kenyataan yang mencemarkan reputasi dan dibaca oleh pihak ketiga, risiko fitnah boleh wujud.

Adakah Google Review boleh menyebabkan saman fitnah?
Ya, jika review itu mengandungi tuduhan fakta yang serius, palsu atau tidak dapat dibuktikan. Pengalaman sebenar boleh dikongsi, tetapi tuduhan melampau tanpa asas tetap berisiko.

Jika saya padam post, adakah saya masih boleh disaman?
Masih boleh, bergantung kepada keadaan. Memadam post boleh mengurangkan kerosakan lanjut, tetapi tidak semestinya menghapuskan penerbitan yang sudah berlaku.

Apa perlu buat jika terima surat tuntutan fitnah?
Jangan jawab secara emosi. Simpan semua bukti, jangan buat kenyataan tambahan, dan dapatkan nasihat peguam sebelum memberi sebarang respons rasmi.

_______________________