TRIBUNAL HAKCIPTA MALAYSIA

Tribunal Hak Cipta ialah tribunal khas di Malaysia yang ditubuhkan untuk mendengar pertikaian tertentu berkaitan hakcipta, skim pelesenan hakcipta, royalti, Organisasi Pengurusan Kolektif (Collective Management Organization atau CMO), lesen terjemahan dan isu-isu tertentu di bawah Akta Hak Cipta 1987. Tribunal ini bukan Mahkamah Tinggi biasa, tetapi merupakan forum khas yang mempunyai bidang kuasa tertentu berkaitan pengurusan dan pelesenan hakcipta.

Ramai orang awam tidak sedar bahawa tidak semua pertikaian hakcipta perlu dimulakan melalui saman biasa di mahkamah. Dalam keadaan tertentu, pertikaian berkaitan royalti, skim pelesenan dan organisasi pengurusan hakcipta boleh dibawa ke Tribunal Hak Cipta. Tribunal ini juga mempunyai prosedur, borang dan yuran tertentu yang berbeza daripada tindakan sivil biasa.

1. Apa Itu Tribunal Hak Cipta?

Tribunal Hak Cipta ialah sebuah tribunal khas yang ditubuhkan untuk mendengar tuntutan dan pertikaian tertentu berkaitan hakcipta di Malaysia. Tribunal ini diwujudkan untuk mendengar isu berkaitan penggunaan karya berhakcipta, skim pelesenan dan tuntutan tertentu terhadap pengendali skim pelesenan hakcipta.

Ramai orang awam menyangka semua isu hakcipta mesti terus dibawa ke mahkamah melalui saman sivil biasa. Sebenarnya, terdapat kategori pertikaian tertentu yang boleh atau perlu dirujuk kepada Tribunal Hak Cipta, terutama pertikaian berkaitan royalti, skim pelesenan dan Organisasi Pengurusan Kolektif.

2. Apakah Fungsi Tribunal Hak Cipta?

Secara umum, Tribunal Hak Cipta berfungsi untuk mendengar dan memutuskan pertikaian tertentu berkaitan pengurusan hakcipta, skim pelesenan, royalti dan permohonan lesen tertentu di bawah Akta Hak Cipta 1987.

Tribunal ini juga memainkan peranan penting dalam menyelesaikan isu antara pelaku industri kreatif, pengguna skim pelesenan dan Organisasi Pengurusan Kolektif atau Collective Management Organization (CMO). Dalam konteks praktikal, tribunal ini lebih dekat kepada pengurusan dan pelesenan hakcipta berbanding isu pelanggaran hakcipta biasa seperti cetak rompak atau plagiarisme.

3. Siapa Boleh Membuat Aduan?

Menurut maklumat MyIPO, antara pihak yang boleh membuat aduan atau rujukan kepada Tribunal Hak Cipta termasuk pelaku seperti pelakon, penyanyi, pemuzik, penari atau individu yang membuat persembahan. 

Selain itu, pengendali atau Organisasi Pengurusan Kolektif yang diisytiharkan sebagai badan pelesenan sah juga boleh membuat rujukan kepada tribunal. Individu atau organisasi yang menggunakan skim pelesenan yang ditawarkan oleh pengendali juga boleh terlibat dalam prosiding tribunal. 

Ahli-ahli Organisasi Pengurusan Kolektif yang mempunyai pertikaian berkaitan royalti dengan organisasi yang mewakili mereka juga boleh membawa isu tersebut ke Tribunal Hak Cipta. 

4. Apakah Jenis Aduan Yang Boleh Dibawa?

Tribunal Hak Cipta boleh mendengar beberapa kategori pertikaian tertentu. Antaranya termasuk tuntutan berkaitan pembayaran hak saraan saksama kepada pelaku, pertikaian berkaitan skim pelesenan hakcipta dan rayuan berkaitan pembatalan badan pelesenan tertentu. 

Tribunal juga boleh mendengar permohonan lesen bagi penterjemahan karya sastera asing ke dalam bahasa kebangsaan atau bahasa vernakular tertentu. Selain itu, tribunal boleh mendengar pertikaian royalti antara ahli dan Organisasi Pengurusan Kolektif yang mewakili mereka. 

Ini menunjukkan Tribunal Hak Cipta bukan forum umum untuk semua jenis saman hakcipta. Bidang kuasanya lebih khusus dan tertumpu kepada aspek pelesenan, pengurusan kolektif dan royalti.

5. Pertikaian Royalti dan CMO

Salah satu fungsi penting Tribunal Hak Cipta ialah mendengar pertikaian melibatkan royalti antara ahli dan Organisasi Pengurusan Kolektif atau CMO. Dalam industri muzik dan hiburan, isu royalti sering menjadi pertikaian besar kerana ia melibatkan kutipan, pengagihan dan pembayaran hasil penggunaan karya.

Sebagai contoh, tribunal pernah merekodkan kes berkaitan tuntutan di bawah seksyen 59C Akta Hak Cipta 1987 antara individu dan Music Authors' Copyright Protection Berhad (MACP). 

Bagi orang awam, ini penting kerana ramai artis, pemuzik dan pencipta kandungan tidak memahami bagaimana royalti dikutip dan diagihkan. Tribunal boleh menjadi salah satu forum untuk mencabar atau mempertikaikan isu tertentu berkaitan pengurusan royalti.

6. Skim Pelesenan dan Lesen Terjemahan

Tribunal Hak Cipta juga berkaitan dengan skim pelesenan hakcipta. Secara mudah, skim pelesenan ialah sistem di mana pengguna tertentu membayar lesen untuk menggunakan karya berhakcipta secara sah.

Selain itu, tribunal boleh mendengar permohonan lesen untuk menterjemahkan karya sastera asing ke dalam bahasa kebangsaan atau bahasa vernakular tertentu. 

Dari sudut praktikal, ini menunjukkan bahawa undang-undang hakcipta bukan sekadar soal “curi karya” atau “copy paste”. Ia juga melibatkan isu pelesenan, pengurusan penggunaan karya dan akses kepada kandungan tertentu secara sah.

7. Adakah Ada Had Masa Pemfailan?

Menurut maklumat di laman rasmi MyIPO, tiada had masa bagi sebarang pemfailan dan aduan kepada Tribunal Hak Cipta. 

Namun begitu, orang awam tidak patut terus menganggap kelewatan tidak akan membawa sebarang masalah. Walaupun tribunal mungkin tidak menetapkan had masa tertentu, kelewatan masih boleh memberi kesan dari sudut pembuktian, dokumen, saksi, rekod royalti atau kedudukan komersial pihak-pihak yang terlibat.

8. Borang dan Yuran Tribunal Hak Cipta

Tribunal Hak Cipta mempunyai pelbagai borang dan yuran tertentu bergantung kepada jenis permohonan atau rujukan. Contohnya, permohonan tertentu boleh melibatkan yuran RM100, RM200 atau RM300 bergantung kepada jenis prosiding dan seksyen undang-undang yang terlibat. 

Antara borang yang dirujuk termasuk CT1, CT2, CT3 dan beberapa borang lain berkaitan rayuan, representasi, pembatalan lesen, perkhidmatan ganti dan permohonan mengetepikan keputusan tribunal. 

Walaupun yuran tribunal kelihatan lebih rendah berbanding litigasi biasa di mahkamah, pihak yang terlibat masih perlu memahami prosedur, seksyen undang-undang dan jenis remedi yang tersedia.

9. Adakah Tribunal Sama Dengan Mahkamah?

Tidak. Tribunal dan mahkamah ialah dua forum yang berbeza. Tribunal Hak Cipta mempunyai bidang kuasa yang lebih khusus dan biasanya berkaitan isu pengurusan hakcipta, pelesenan dan royalti.

Sebaliknya, tuntutan pelanggaran hakcipta biasa seperti plagiarisme, cetak rompak, penggunaan tanpa kebenaran atau tuntutan gantirugi besar biasanya masih boleh melibatkan tindakan di mahkamah sivil atau prosiding jenayah tertentu.

Ini penting kerana ramai orang awam salah sangka bahawa Tribunal Hak Cipta ialah “mahkamah mini” untuk semua isu hakcipta. Sebenarnya, bidang kuasanya lebih terhad dan teknikal.

10. Apa Yang Orang Awam Perlu Faham?

Orang awam perlu faham bahawa dunia hakcipta moden bukan sekadar soal meniru karya orang lain. Ia juga melibatkan pengurusan hak penggunaan, lesen, royalti, badan pengurusan kolektif dan sistem pelesenan tertentu.

Bagi artis, pemuzik, pencipta kandungan dan pengguna karya berhakcipta, memahami fungsi Tribunal Hak Cipta boleh membantu mengenal pasti saluran yang betul jika berlaku pertikaian berkaitan royalti atau skim pelesenan.

Soalan Lazim Tentang Tribunal Hak Cipta

Apakah Tribunal Hak Cipta?
Tribunal Hak Cipta ialah tribunal khas di Malaysia yang mendengar pertikaian tertentu berkaitan skim pelesenan, royalti, Organisasi Pengurusan Kolektif dan isu tertentu di bawah Akta Hak Cipta 1987.

Adakah semua kes hakcipta perlu dibawa ke Tribunal Hak Cipta?
Tidak. Tribunal mempunyai bidang kuasa tertentu sahaja. Banyak tuntutan pelanggaran hakcipta biasa masih boleh melibatkan tindakan di mahkamah.

Siapa boleh membuat aduan kepada Tribunal Hak Cipta?
Antara pihak yang boleh membuat rujukan termasuk pelaku, pengguna skim pelesenan, Organisasi Pengurusan Kolektif dan pihak berkepentingan tertentu.

Adakah Tribunal Hak Cipta berkaitan royalti?
Ya. Tribunal boleh mendengar pertikaian berkaitan royalti antara ahli dan Organisasi Pengurusan Kolektif tertentu.

Adakah terdapat had masa untuk membuat aduan?
Menurut maklumat MyIPO, tiada had masa bagi pemfailan dan aduan kepada Tribunal Hak Cipta.

_______________________